Polskie firmy mają problem z „S” w ESG. Wolontariat może być rozwiązaniem, ale tylko pod jednym warunkiem [WYWIAD]

Rok 2026 to Międzynarodowy Rok Wolontariatu ONZ. Dla polskich firm to szansa. O tym, jak strategicznie wykorzystać potencjał „S” w ESG, w ramach Międzynarodowego Roku Wolontariatu 2026, rozmawiamy z Michałem Braunem, dyrektorem Narodowego Instytutu Wolności (NIW-CRSO).

Redakcja ESG Trends: „S” w ESG a wolontariat – dlaczego to naturalne połączenie?

Michał Braun: ONZ ogłosiło rok 2026 Międzynarodowym Rokiem Wolontariatu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju. W ramach ESG komponent „S” (Social) obejmuje m.in. zaangażowanie społeczne firm.

Redakcja ESG Trends: Czy Pana zdaniem wolontariat – zarówno indywidualny, jak i pracowniczy – może stać się prawdziwym miernikiem dojrzałości społecznej organizacji, a nie tylko kolejną pozycją w raportach CSR/ESG?

Michał Braun: To bardzo ważne pytanie, ponieważ wciąż istnieje pewien strach, obawa i niezrozumienie związane z zaangażowaniem w wolontariat. Kluczowa jest tu tzw. bariera wejścia, czyli moment, w którym decydujemy się spróbować i przekonać, na czym to właściwie polega. Sam fakt, że wolontariat pracowniczy jest elementem strategii społecznej odpowiedzialności biznesu, nie budzi już wątpliwości.

Co więcej, obserwujemy jego rosnącą popularność jako jednego z narzędzi budowania zaangażowania pracowników oraz kultury organizacyjnej. Jestem jednak przekonany, że dla wielu pracowników samo przekroczenie tego pierwszego progu – wejście w świat wolontariatu i poznanie jego specyfiki – pozostaje dużym wyzwaniem.

Nie ulega wątpliwości, że angażowanie się społecznie ma ogromne znaczenie. Koordynatorzy wolontariatu pracowniczego, z którymi rozmawiamy m.in. podczas spotkań Komitetu Organizacyjnego Obchodów Międzynarodowego Roku Wolontariatu, podkreślają, że dla wielu osób jest to pierwszy krok w kierunku działań społecznych. Często okazuje się, że po przekroczeniu tej bariery pracownicy zaczynają angażować się nie tylko w ramach wolontariatu pracowniczego, ale także szerzej – w różne inicjatywy społeczne.

Redakcja ESG Trends: NIW-CRSO jako gospodarz International Volunteer Year (IVY 2026) – zachęca różnego rodzaju organizacje i biznes do ubiegania się o patronat Międzynarodowego Roku Wolontariatu. Jak można się angażować i jakie korzyści, poza wizerunkowymi, może odnieść firma, która zdecyduje się włączyć w te obchody? Czego Pan oczekuje od przedsiębiorców w tym roku?

Michał Braun: Zachęcamy wszystkie firmy, organizacje pozarządowe oraz jednostki samorządu terytorialnego do aktywnego włączenia się w obchody Międzynarodowego Roku Wolontariatu. Każda z tych grup odgrywa ważną rolę w upowszechnianiu wolontariatu i promocji jego różnych form.

W przypadku organizacji pozarządowych jest ona naturalna – obejmuje zarówno angażowanie wolontariuszy i budowanie ich motywacji, jak i tworzenie przestrzeni do realizacji działań społecznych. Administracja publiczna, w tym ministerstwa, gminy i samorządy lokalne, może natomiast rozwijać systemowe rozwiązania oraz programy wspierające wolontariat, wzmacniając jego skalę i dostępność.

Firmy z kolei coraz częściej włączają wolontariat pracowniczy do strategii ESG i działań CSR, postrzegając go nie tylko jako narzędzie wzmacniania zaangażowania pracowników, lecz także jako wsparcie realizacji celów w obszarze „S” – w tym budowania trwałych relacji ze społecznościami lokalnymi, generowania mierzalnego wpływu społecznego czy wzmacniania odpowiedzialnego przywództwa. To ważny element całego systemu wolontariatu w Polsce.

Zależy nam nie tylko na tym, aby przedsiębiorstwa rozwijały te inicjatywy, ale również, aby dobre praktyki były widoczne i by inspirowały innych. Choć w dużych ośrodkach – takich, jak Warszawa, Poznań czy Kraków – wolontariat pracowniczy stał się standardem, w wielu firmach działających w mniejszych miastach nadal pozostaje mniej rozpoznanym obszarem. Dlatego kluczowe znaczenie ma upowszechnianie dobrych praktyk, pokazujących, jak efektywnie angażować pracowników w działania społeczne.

W tym kontekście rozwijamy współpracę z organizacjami specjalizującymi się w wolontariacie pracowniczym oraz zachęcamy do ubiegania się o patronat IVY 2026. Stanowi on zarówno wsparcie merytoryczne, jak i narzędzie wzmacniające widoczność inicjatyw. Na stronie internetowej NIW-CRSO dostępny jest kalendarz wydarzeń, w którym na bieżąco prezentujemy działania objęte patronatem IVY 2026. Każde z nich buduje wspólną narrację obchodów Międzynarodowego Roku Wolontariatu w Polsce – i chcemy, aby było o nich głośno.

Wolontariat pracowniczy – dobre chęci czy realny wpływ społeczny?

Redakcja ESG Trends: Coraz więcej firm wpisuje wolontariat pracowniczy do swoich strategii ESG i raportów zrównoważonego rozwoju. Polacy chcą się angażować społecznie, potrzebują jednak instytucjonalnego wsparcia – mówił Pan w jednym z wywiadów. Jak odróżnić wolontariat, który rzeczywiście zmienia rzeczywistość, od tego, który służy głównie budowaniu wizerunku pracodawcy?

Michał Braun: Z jednej strony naturalne jest, że firmy koncentrują się na osiąganiu wyników biznesowych, utrzymywaniu pracowników oraz pozyskiwaniu nowych talentów. W tym kontekście wolontariat pracowniczy może być postrzegany jako jedno z narzędzi budowania zaangażowania, wzmacniania poczucia sensu pracy oraz identyfikacji pracowników z organizacją. Kluczowe znaczenie ma jednak to, w jaki sposób jest on realizowany.

Jeśli wolontariat jest dobrze zaprojektowany, strategicznie osadzony w działaniach ESG i odpowiada na potrzeby społeczne, staje się czymś więcej niż tylko inicjatywą wizerunkową. Może pełnić rolę impulsu, który przełamuje barierę wejścia w aktywność społeczną i prowadzi do trwałego zaangażowania pracowników. W takiej sytuacji mamy do czynienia z efektem win-win, zarówno dla firmy, jak i jej otoczenia.

Nie ma nic niewłaściwego w tym, że przedsiębiorstwa inwestują w działania społeczne, budując przy tym wizerunek odpowiedzialnej organizacji, pod warunkiem, że działania te generują mierzalny i trwały wpływ społeczny. Kluczowa jest autentyczność, spójność z celami ESG oraz długofalowe podejście, które wykracza poza jednorazowe akcje. Przemyślane, oparte na realnych potrzebach i jasno określonych celach inicjatywy prowadzą do rzeczywistych zmian i pokazują, że firma bierze odpowiedzialność za swoje otoczenie społeczne.

Jak mierzyć „S” – czyli wolontariat w raportach ESG

Redakcja ESG Trends: Czy wolontariat – liczba godzin, zasięg działań, mierzalny efekt dla społeczności – powinien być standardowym wskaźnikiem w części „S” raportów ESG? Jak NIW-CRSO może wspierać firmy w tym obszarze?

Michał Braun: Na pewno wskaźniki związane z wolontariatem mogą być uwzględniane w raportowaniu ESG. Kluczowe jest jednak, aby właściwie zdefiniować, co i w jaki sposób mierzymy oraz jak te dane przekładają się na realną zmianę społeczną. Sama liczba godzin nie zawsze jest adekwatnym miernikiem. Czym innym jest kilka godzin pracy fizycznej, np. przy odnowieniu przestrzeni, a czym innym godzina specjalistycznego wsparcia, takiego, jak mentoring czy doradztwo. Dlatego organizacje powinny koncentrować się na doborze wskaźników, które najlepiej oddają rzeczywisty wpływ podejmowanych działań, zarówno w wymiarze jakościowym, jak i ilościowym.

Z perspektywy Narodowego Instytutu Wolności kluczowe jest wzmacnianie współpracy między biznesem a organizacjami pozarządowymi w obszarze wolontariatu pracowniczego. Warto tu podkreślić kilka istotnych elementów. Po pierwsze, gotowość firm do wdrażania wolontariatu w sposób strategiczny i spójny z celami ESG. Po drugie, realne zaangażowanie pracowników. I po trzecie, odpowiednie przygotowanie organizacji społecznych do efektywnego wykorzystania potencjału wolontariuszy. Z doświadczenia wiemy, że nie zawsze ten ostatni warunek jest łatwy do spełnienia.

Zdarza się, że organizacje zgłaszają potrzebę wsparcia, ale nie są przygotowane na sprawne zarządzanie wolontariuszami, a zwłaszcza ich większą liczbą. Dlatego w ramach Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego Korpus Solidarności wspieramy profesjonalizację sektora, m.in. poprzez dotacje na zatrudnienie koordynatorów wolontariatu czy działania szkoleniowe. Dzięki temu organizacje pozarządowe mogą lepiej współpracować z biznesem i w pełni wykorzystywać potencjał wolontariatu pracowniczego jako narzędzia wywierania mierzalnego wpływu społecznego.

Mosty między sektorami – jak NGO i biznes mogą współpracować inaczej niż przez przelew na konto?

Redakcja ESG Trends: Przez ponad 15 lat pracował Pan w organizacjach pozarządowych w kraju i za granicą, kierował m.in. Regionalnym Centrum Wolontariatu w Kielcach, a doświadczenie zdobywał także jako wolontariusz w Boliwii i Indiach. Z perspektywy kogoś, kto zna oba światy – NGO i administrację publiczną – jak powinna wyglądać dojrzała współpraca między przedsiębiorcami a organizacjami społecznymi? Co blokuje tę współpracę w Polsce?

Michał Braun: Myślę, że największą barierą jest wzajemne niezrozumienie swoich perspektyw. Z jednej strony organizacje pozarządowe nie zawsze w pełni znają cele biznesowe firm, skalę ich działania czy obowiązujące procedury i standardy. Z drugiej strony przedstawiciele sektora prywatnego często nie mają wystarczającej wiedzy o specyfice działalności NGO oraz o ich realnych potrzebach i kosztach funkcjonowania.

Pierwszym krokiem do budowania trwałej współpracy – podobnie jak w każdej relacji – jest empatia oraz gotowość do wzajemnego poznania i zrozumienia. Wymaga to przygotowania i zaangażowania po obu stronach: zarówno organizacji społecznych, jak i firm. Tylko wtedy możliwe jest wypracowanie efektywnych modeli współpracy, które uwzględniają potrzeby, możliwości i oczekiwania każdego z partnerów.

IVY 2026 – ambicja czy realny impuls? Co zmieni się w Polsce po tym roku?

Redakcja ESG Trends: Obchody Międzynarodowego Roku Wolontariatu mają obejmować różnorodne wydarzenia, spotkania i projekty realizowane zarówno przez organizacje społeczne, jak i instytucje publiczne, środowisko akademickie, przedsiębiorców wspierających wolontariat pracowniczy, szkoły i wiele innych podmiotów. Jakie jedno, konkretne przesunięcie/ postęp w podejściu polskiego biznesu do wolontariatu chciałby Pan zobaczyć po zakończeniu tego roku – i co NIW-CRSO zrobi, żeby do tego doprowadzić?

Michał Braun: Naszym celem jest, aby wolontariat pracowniczy wykraczał poza największe firmy i największe ośrodki miejskie, docierając również do mniejszych miast i lokalnych społeczności. Zależy nam, by dobre praktyki wypracowane przez biznes inspirowały sektor publiczny do wdrażania podobnych rozwiązań. W tym kontekście rola NIW-CRSO koncentruje się na wzmacnianiu kompetencji i budowaniu trwałych podstaw współpracy międzysektorowej.

Po pierwsze, planujemy rozwój działań szkoleniowych skierowanych do organizacji pozarządowych oraz samorządów, które przygotują je do efektywnej współpracy z firmami w obszarze wolontariatu pracowniczego. Chcemy wspierać rozwój praktycznych modeli współpracy, pokazywać sprawdzone rozwiązania oraz dostarczać narzędzi, które umożliwią skalowanie tych działań także w mniejszych ośrodkach. Dzięki temu wolontariat pracowniczy może stać się bardziej dostępny i dopasowany do potrzeb lokalnych społeczności.

Michał Braun to ekspert i praktyk w dziedzinie partycypacji publicznej, samorządu i III Sektora. Od czerwca 2024 rok pełni funkcję dyrektora Narodowego Instytutu Wolności (NIW-CRSO). Przed ponad 15 lat pracował w organizacjach pozarządowych w kraju i za granicą. Kierował m.in. Regionalnym Centrum Wolontariatu w Kielcach, wchodził w skład zarządów federacji ogólnopolskich. Jako trener i konsultant pracował w wielu krajach w UE i poza nią. Absolwent Europeistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytety Ludowego w duńskim Hadsten, Akademii Managerów III Sektora Collegium Civitas, 26 Szkoły Liderów Politycznych, Pracowni Samorządowej Fundacji Batorego i Szkoły Reprezentacji III Sektora. Uczestnik program Young Elected Politicians Europejskiego Komitetu Regionów. Finalista nagród Innovation in Politics Award oraz EduInspirator.

Rozmowa ESG Trends