Każda zmiana w systemie kaucyjnym powinna być analizowana w szerszym kontekście funkcjonowania całego systemu. Szczególnie ostrożnego podejścia wymaga rozważane rozszerzenie systemu o jednorazowe butelki szklane – mówi Joanna Leoniewska-Gogola, liderka zespołu Circular Economy i dyrektorka w zespole Sustainability & Climate w Deloitte.
System kaucyjny wchodzi w fazę skalowania
Wczorajsza informacja Ministerstwa Klimatu i Środowiska o zebraniu 3,2 mld opakowań objętych systemem kaucyjnym pokazuje, że polski system kaucyjny wszedł w fazę skalowalności funkcjonowania i skutecznie angażuje zarówno konsumentów, jak i handel. Zapowiedzi Ministerstwa Klimatu i Środowiska dotyczące wydłużenia ważności bonów kaucyjnych oraz rozpoczęcia analiz nad objęciem systemem jednorazowych butelek szklanych potwierdzają, że regulator dostrzega potrzebę dalszego doskonalenia systemu i dostosowywania go do doświadczeń pierwszych miesięcy jego działania.
Najpierw dane z pełnego roku, potem decyzje o rozszerzeniu systemu kaucyjnego
Każda tego typu zmiana powinna być jednak analizowana w szerszym kontekście funkcjonowania całego systemu. W przypadku wydłużenia ważności bonów kaucyjnych kluczowe będzie nie tylko zapewnienie większej wygody konsumentom, ale również doprecyzowanie zasad rozliczeń pomiędzy sklepami, operatorami i producentami, w tym kwestii związanych z nieodebraną kaucją, rozliczeniami podatkowymi oraz zarządzaniem przepływami finansowymi.
Płynność finansowa w systemie kaucyjnym: na co uważać
Kluczowe znaczenie będą miały m.in. zasady rozliczania nieodebranej kaucji, kwestie podatkowe, w tym VAT, a także sposób ujmowania środków pozostających przez dłuższy czas w systemie. Im dłuższy okres realizacji bonów, tym większe znaczenie będzie miało efektywne zarządzanie płynnością finansową i jednoznaczne uregulowanie obowiązków poszczególnych uczestników rynku. Ostateczny kształt regulacji powinien zapewnić bowiem równowagę pomiędzy ochroną konsumenta a stabilnością operacyjną i finansową uczestników rynku.
Butelki szklane w systemie kaucyjnym? Deloitte: ostrożnie z decyzją
Szczególnie ostrożnego podejścia wymaga rozważane rozszerzenie systemu o jednorazowe butelki szklane. Jest to frakcja o zupełnie innych właściwościach logistycznych niż puszki czy butelki z tworzyw sztucznych. Dla sklepów oznaczałoby to konieczność wygospodarowania dodatkowej powierzchni magazynowej, zwiększone ryzyko stłuczeń i uszkodzeń, wyższe koszty transportu, częstszą obsługę logistyczną oraz dodatkowe wyzwania związane z bezpieczeństwem pracowników i utrzymaniem odpowiednich standardów sanitarnych. Szczególnie w przypadku małych i średnich placówek handlowych mogłoby to stanowić istotne obciążenie operacyjne.
Kaucjomaty nieprzygotowane na szkło
Należy również pamiętać, że znaczna część obecnie funkcjonujących automatów została zaprojektowana przede wszystkim do obsługi dwóch frakcji objętych systemem. Włączenie szkła jednorazowego mogłoby oznaczać konieczność modernizacji istniejących urządzeń lub zakupu nowej infrastruktury. Zgodnie z założeniami systemu, koszty te powinny być pokrywane przez producentów wprowadzających opakowania na rynek, jednak w praktyce warto przeanalizować, w jakim stopniu dodatkowe nakłady inwestycyjne mogłyby przełożyć się na wzrost kosztów funkcjonowania systemu, a w konsekwencji na ceny produktów objętych kaucją oraz ich konkurencyjność rynkową.
Warto przeprowadzić pogłębioną analizę alternatywnych metod zbiórki
Przed podjęciem tak istotnej decyzji warto przeprowadzić pogłębioną analizę alternatywnych metod zbiórki tej frakcji, w tym wykorzystania dedykowanych punktów zbiórki poza sklepami, infrastruktury komunalnej czy specjalistycznych punktów obsługiwanych przez operatorów. Pozwoliłoby to ocenić, czy cele środowiskowe można osiągnąć przy mniejszych kosztach i mniejszym obciążeniu dla handlu, jednocześnie zachowując wysoką wygodę dla konsumentów.
Co istotne, samo Ministerstwo wskazuje, że kolejne kluczowe decyzje dotyczące rozwoju systemu powinny być podejmowane w oparciu o dane z pełnego roku jego funkcjonowania. Wydaje się więc zasadne, aby przed wdrażaniem kolejnych dużych zmian regulacyjnych w pierwszej kolejności wykorzystać te dane do identyfikacji oraz eliminacji obecnych nieefektywności operacyjnych, logistycznych i rozliczeniowych. Takie etapowe podejście pozwoliłoby ograniczyć ryzyko niezamierzonych skutków dla uczestników rynku oraz zapewnić bardziej stabilny rozwój, nadal jednak rozwijającego się, systemu.
Checklista dla handlu i operatorów: system kaucyjny 2026
Już dziś zarówno operatorzy, jak i podmioty handlowe powinny rozpocząć analizę potencjalnego wpływu planowanych zmian na swoje modele operacyjne i finansowe.
Operatorzy systemów kaucyjnych powinni przygotować się przede wszystkim do:
- dostosowania modeli finansowych do dłuższego okresu pozostawania środków w systemie,
- przeglądu zasad rozliczania nieodebranej kaucji i współpracy ze sklepami,
- dostosowania systemów raportowania, księgowych i podatkowych,
- analizy wpływu ewentualnego włączenia szkła jednorazowego na logistykę odbioru, magazynowania i przetwarzania opakowań.
Sklepy powinny natomiast zweryfikować:
- gotowość systemów kasowych i rozliczeniowych do obsługi nowych zasad realizacji bonów,
- wpływ zmian na rozliczenia podatkowe i przepływy finansowe,
- dostępność powierzchni magazynowej oraz organizację punktów zwrotu,
- potencjalne konsekwencje operacyjne związane z ewentualnym przyjmowaniem jednorazowych butelek szklanych.
Najbliższe miesiące powinny być więc wykorzystane nie tylko na dyskusję o nowych obowiązkach, ale również na ocenę funkcjonowania obecnego modelu. Sukces kolejnego etapu rozwoju systemu będzie zależał od tego, czy planowane zmiany zostaną wprowadzone w sposób kompleksowy, uwzględniający zarówno oczekiwania konsumentów, jak i realia operacyjne oraz ekonomiczne sklepów i operatorów.
