Raportują, bo to się opłaca. Kiedy strategia ESG Holdingu Lewiatan przynosi największe oszczędności? [WYWIAD]

Polska Sieć Handlowa Lewiatan, mimo braku obowiązku ustawowego, raportuje ESG w oparciu o dobrowolny standard VSME. O tym, jak zintegrować zrównoważony rozwój z rozproszonym modelem franczyzy partycypacyjnej oraz w jaki sposób ESG poprawia rentowność ponad 3200 sklepów, rozmawiamy z Robertem Rękasem, prezesem zarządu Lewiatan Holding, oraz Katarzyną Długą, liderką ESG w PSH Lewiatan.

Holding Lewiatan, mimo braku obowiązku ustawowego w tym zakresie, zdecydował się na raportowanie ESG w oparciu o dobrowolny standard VSME. Co było głównym motorem napędowym tej decyzji – chęć wyprzedzenia konkurencji czy potrzeb coraz bardziej wymagającego rynku?

Robert Rękas: Decyzja o raportowaniu w zakresie zrównoważonego rozwoju była w naszym przypadku świadomą decyzją podjętą w 2022 roku i wpisana do strategii 2023-25 jako jeden z filarów strategicznych, a nie tylko reakcją na obowiązek regulacyjny. Z jednej strony chcieliśmy uporządkować dane niefinansowe i lepiej zarządzać organizacją w tym obszarze, z drugiej – odpowiedzieć na rosnące oczekiwania rynku, klientów i partnerów biznesowych w zakresie transparentności naszych działań i zarządzania biznesem w sposób odpowiedzialny.

Raportowanie traktujemy nie tylko jako compliance, lecz również jako narzędzie zarządzania, które pozwala nam lepiej poznać i rozwijać naszą sieć. Porządkuje firmę i buduje jej odporność w długim terminie. To również ważny sygnał dla podmiotów z naszej branży, informujący o zachodzących na rynku zmianach i to jest nasza odpowiedź na zmianę oczekiwań – dziś klienci, partnerzy i regulatorzy oczekują transparentności, a my chcemy ją dostarczać w sposób rzetelny i uporządkowany. Chcieliśmy być krok przed rynkiem – nie dlatego, że musimy, tylko dlatego, że to ma sens biznesowy.

Dlaczego Lewiatan wybrał standard VSME jako bazę tegorocznego raportu? Jak ocenia Pani przydatność tego standardu w przełożeniu na specyficzną, a nawet powiedziałabym, skomplikowaną strukturę sieci, jaką jest franczyza partycypacyjna?

Katarzyna Długa: To nasz czwarty raport zrównoważonego rozwoju. Poprzednie oparte były o metodologię GRI oraz wskaźniki własne. Zgromadzone w ten sposób dane w dużej mierze odpowiadają aktualnie obecnemu dobrowolnemu standardowi VSME. Dlatego właśnie ten standard był dla nas naturalnym wyborem w raporcie za 2025 r. Ten raport koncentruje się przede wszystkim na dogłębnej analizie danych pozyskanych z Lewiatan Holding S.A. oraz z części sklepów naszej sieci, co pozwoliło nam dzięki zastosowani odpowiedniej metodologii oszacować wnioski dla całej organizacji.

Największą zaletą standardu VSME w przypadku franczyzy partycypacyjnej jest możliwość stopniowego jego wdrażania i dopasowania do rozproszonej struktury organizacyjnej, jaką niewątpliwie reprezentuje sieć Lewiatan. Nie narzuca nadmiernego obciążenia dla przedsiębiorców, a jednocześnie buduje wspólny język raportowania i porównywalność danych. Mogę powiedzieć, że dla Lewiatana to standard „szyty na miarę”, daje nam czas na budowę systemowego podejście do ESG jednocześnie uwzględniając złożoność działania sieci – w naszym przypadku docelowego pozyskania danych z ponad 3200 sklepów spożywczych rozproszonych na terenie całego kraju.

PSH Lewiatan to unikalny wyjątkowy na polskim rynku model biznesowy oparty na współpracy na linii przedsiębiorcy – franczyzobiorcy, posiadający sklepy spożywcze na terenie całej Polski. Struktura sieci to 16 Spółek Regionalnych i Lewiatan Holding (centrala Sieci) z siedzibą we Włocławku. Struktura ta tworzy demokratyczną Sieć opartą na wspólnych wartościach oraz regulowaną umową franczyzową. Rozproszona struktura to elastyczność, ale i złożoność procesów decyzyjnych oraz wyzwanie w momencie pozyskiwania danych. Dlatego tak istotna jest edukacja i budowanie świadomości, że zrównoważony rozwój wspiera działania placówek handlowych dając rzeczywisty obraz przedsiębiorcy o ich funkcjonowaniu.

Dlatego w tegorocznym raporcie skupiliśmy się na pozyskaniu i przeanalizowaniu danych z Lewiatan Holding jako integratorze całej sieci, który tworzy rozwiązania dla przedsiębiorców, równolegle zbierając dane od wytypowanych sklepów. Szczegółowa metodologia znajduje się w raporcie. Warte podkreślenia jest fakt, że w modelu biznesowym opartym na zasadach franczyzy partycypacyjnej decydującą rolę odgrywa przedsiębiorca – to dla niego działa Lewiatan Holding, jak i Spółki Regionalne. Wspólnie w oparciu o zasadę 3W (współtworzymy, współdecydujemy, współodpowiadamy) wypracowujemy rozwiązania i mierzymy się z wyzwaniami.

Franczyza partycypacyjna w Lewiatanie to ponad 2000 niezależnych przedsiębiorców. Przypuszczam, że dla wielu Państwa partnerów ESG to wciąż abstrakcyjne pojęcie. Jak pogodzić centralną strategię ESG z różnorodnością operacyjną poszczególnych sklepów? Jak Lewiatan zachęca przedsiębiorców do raportowania danych?

Robert Rękas: Największym wyzwaniem i jednocześnie siłą naszej sieci jest jej różnorodność. Nie możemy narzucać rozwiązań centralnie, dlatego od początku, od pierwszego raportu ESG postawiliśmy na edukację i budowanie świadomości czym jest obszar zrównoważonego rozwoju, jakie przygotowanie firmy do działania w myśl jego zasad daje realne wartości dla przedsiębiorców i ich biznesów. Mamy w swoich szeregach mnóstwo świadomych i gotowych na działania przedsiębiorców – to oni są częścią a później ambasadorami zmian.

Katarzyna Długa: Pokazujemy, że działania ESG przekładają się na m.in.  na realne oszczędności, większą lojalność klientów. W dobie świadomego konsumenta mają również wpływ na przewagę konkurencyjną. W tym celu wykorzystujemy platformę Lewiatan Biznes, na której dostępne są materiały edukacyjne i szkoleniowe oraz narzędzia operacyjne i gotowe rozwiązania (np. energooszczędne technologie).

Robert Rękas: To oczywiście proces, ale już widzimy rosnące zaangażowanie partnerów i lepszą jakość pozyskiwanych danych. Budujemy nawyk, że za przekazywanie danych, po okresie raportowania sklepy otrzymują analizę swojego biznesu, ze wskazaniem zużyć itp., co jest pomocne przy planowaniu późniejszych inwestycji w transformację energetyczną czy szukanie optymalizacji kosztowej albo weryfikacji czy inwestycje się zwracają.

Najnowyszy Raport ESG Lewiatana zawiera własne wskaźniki uwzględniające specyfikę Waszej sieci. Który z tych wskaźników najlepiej obrazuje realny wpływ Lewiatana na społeczności lokalne i na czym polegało największe wyzwanie w jego ustandaryzowaniu?

Robert Rękas: PSH Lewiatan od ponad 30 lat rozwija model biznesowy oparty na lokalności i bliskich relacjach z klientami. Dlatego w raporcie pokazujemy przede wszystkim działania skierowane do społeczności, w których działają nasze sklepy. Ważnym ich elementem są kooperacje z lokalnymi producentami i dostawcami.

Przykładem jest inicjatywa „Wybieram lokalne”, której celem jest promocja produktów lokalnych, lepsze ich oznakowywanie na sklepowych półkach, aby klienci łatwiej mogli je zidentyfikować. Zdajemy sobie sprawę, że lokalne produkty, dzięki krótszemu łańcuchowi dostaw mogą oferować konsumentom większą świeżość i lepszą jakość, jednocześnie minimalizując swój negatywny ślad środowiskowy. Jest to platforma komunikacyjna, która stworzona została przez Lewiatan Holding, ale jest narzędziem wykorzystywanym w praktyce przez sklepy. Kolejną inicjatywą z tego obszaru jest organizowany na podsumowaniem letniego sezonu, gdy w sklepach możemy liczyć na największy wybór świeżych warzyw i owoców Festiwal produktów lokalnych promujący lokalne smaki i integrujący lokalną społeczność wokół swojego sklepu.

Katarzyna Długa: Ważnym elementem naszej działalności jest także zaangażowanie społeczne realizowane m.in. przez Fundację PSH Lewiatan. Blisko Twoich potrzeb, która wspiera inicjatywy edukacyjne, zdrowotne, sportowe i charytatywne w całej Polsce. Ze względu na skalę i różnorodność sieci nadal rozwijamy metody zbierania danych pozwalających jeszcze lepiej mierzyć ten wpływ. Głównie opiera się on na badaniach ankietowych, raportach przesyłanych przez Spółki Regionalne, czy opisach case studies danych inicjatyw czy projektów.

Jak rola właściciela-przedsiębiorcy w modelu Lewiatana wpływa na „S” w ESG czyli ten społeczny filar ESG? Czy lokalność – tradycyjnie przypisana do Państwa marki – może być teraz mierzalnym atutem biznesowym?

Katarzyna Długa: W modelu biznesowym sieci Lewiatan przedsiębiorca jest nie tylko właścicielem sklepu, ale równie często aktywnym uczestnikiem życia lokalnej społeczności. To właśnie ta bliskość sprawia, że działania społeczne nie są odrębnym projektem zrównoważonego rozwoju, lecz naturalnym elementem codziennego funkcjonowania sklepów. Nasi przedsiębiorcy angażują się w lokalne inicjatywy społeczne, wspierają działania organizacji pozarządowych, szkoły, kluby sportowe czy akcje charytatywne. Dodatkowo działania te wzmacnia Fundacja PSH Lewiatan. Blisko Twoich potrzeb, która powstała z inicjatyw przedsiębiorców sklepu, a tylko w 2025 roku przekazała kwotę ponad 503 tys. zł wsparcia na cele społeczne, zdrowotne i edukacyjne. Lokalność pozostaje więc jednym z naszych najważniejszych wyróżników i źródłem zaufania klientów, budowanym każdego dnia przez przedsiębiorców obecnych w swoich społecznościach.

Zwykle główne pozycje w Raportach ESG zajmują kwestie „E” i działania środowiskowe. Jakimi wynikami może pochwalić się Lewiatan Holding w obszarze redukcji emisji?

Katarzyna Długa: Nasze działania środowiskowe koncentrują się przede wszystkim na efektywności energetycznej oraz wspieraniu przedsiębiorców w transformacji energetycznej sklepów. W 2025 roku szacowane zużycie energii w sklepach uczestniczących w badaniu było o około 25% niższe niż rok wcześniej, a emisje związane ze zużyciem energii elektrycznej spadły o około 31%. Ponad 9% energii zużywanej przez sklepy objęte analizą pochodziło z własnych instalacji fotowoltaicznych. Dodatkowo 42,5% odpadów powstających w Lewiatan Holding zostało skierowanych do recyklingu.

Intensywnie przygotowywaliśmy również sieć do wdrożenia systemu kaucyjnego – docelowo urządzenia do zbiórki opakowań mają funkcjonować w około 1300 sklepach.

W przypadku PSH Lewiatan szczególnie istotny jest również wpływ związany z działalnością tysięcy sklepów tworzących naszą sieć, dlatego rozwijamy proces zbierania danych środowiskowych i społecznych od franczyzobiorców, stopniowo zwiększając transparentność całego łańcucha wartości.

Najważniejsze jest jednak to, że działania środowiskowe przynoszą jednocześnie korzyści biznesowe, pomagając przedsiębiorcom ograniczać koszty działalności i zwiększać efektywność operacyjną.

Jak Lewiatan kształtuje swój łańcuch dostaw, aby wspierać lokalnych producentów, a jednocześnie egzekwować od nich standardy zrównoważonego rozwoju? Czy ESG jest nowym „filtrem” przy wyborze partnerów handlowych?

Robert Rękas: Łańcuch dostaw to jeden z najtrudniejszych obszarów raportowania i w tej kwestii jeszcze z uwagi na złożoność struktury sieci jest jeszcze dużo pracy przed nami. Jako Lewiatan Holding mamy natomiast decydujący wpływ na dobór dostawców produktów marki własnej. Tutaj stawiamy na transparentność oraz przestrzeganie naszych wspólnych wartości zapisanych m.in. w Kodeksie postępowania etycznego Polskiej Sieci Handlowej Lewiatan.

Firma dba o to, żeby produkty marki własnej były jak najwyższej jakości, zawsze bezpieczne dla konsumentów. Spośród 171 dostawców, 148 podmiotów posiada dobrowolne certyfikaty systemów zarządzania jakością (IFS, BRC, FSCC22000, ISO22000, ISO9001), to blisko 86% dostawców. W 2025 roku przeprowadziliśmy 101 audytów u dostawców marki własnej oraz 1180 badań fizykochemicznych, mikrobiologicznych i organoleptycznych na zgodność wyrobów marki własnej ze specyfikacją.

Wspieramy naszych przedsiębiorców wskazując im na co powinni zwracać uwagę dobierając swoich partnerów biznesowych na poziomie lokalnym, ale finalna decyzja należy do franczyzobiorców, którzy kierują się zarówno dobrem swojego biznesu, jak i potrzebami klientów oraz wymaganiami prawa. 

Wiele firm dotyka obecnie zjawisko „greenhushingu” – lęku przed komunikowaniem działań ESG z obawy przed oskarżeniami o greenwashing. Jak Państwo podchodzą do tej kwestii?

Katarzyna Długa: Oczekiwania konsumentów i rosnące wymagania regulacyjne powodują, że wiarygodna komunikacja ESG jest dziś koniecznością. Nasze podejście od lat jest takie samo. Stawiamy na transparentność. Dlatego jeszcze większą wagę przykładamy do jakości danych, sposobu ich weryfikacji oraz precyzji komunikatów. Uważamy, że odpowiedzią na ryzyko greenwashingu nie jest milczenie, lecz rzetelne raportowanie oparte na faktach, liczbach i transparentności.

Jak inwestycje w obszary ESG – m.in. w efektywność energetyczną czy modernizację sklepów – przekładają się bezpośrednio na wynik finansowy sieci i opłacalność poszczególnych punktów? Czy zrównoważony rozwój w Lewiatanie się „zwraca”?

Robert Rękas: Na bazie naszych doświadczeń mogę powiedzieć, że tak – i to bardzo konkretnie. Inwestycje w efektywność energetyczną przekładają się na niższe koszty funkcjonowania sklepów. Tylko dzięki instalacjom fotowoltaicznym działającym w sklepach Lewiatan przedsiębiorcy zaoszczędzili w 2025 roku około 2,3 mln zł. Finaliści rankingu Eko Lider Lewiatana osiągnęli łącznie ponad 770 tys. zł oszczędności w kosztach energii, a zużycie energii elektrycznej w ich sklepach spadło średnio o 53%.

Dodatkowo wdrożenie systemu kaucyjnego może zwiększać częstotliwość odwiedzin klientów i wzmacniać konkurencyjność sklepów odpowiadających na nowe oczekiwania konsumentów. Coraz częściej widzimy więc, że działania związane ze zrównoważonym rozwojem nie są kosztem, lecz inwestycją poprawiającą efektywność biznesu i rentowność sklepów.

Jakie będą trzy kluczowe priorytety ESG dla PSH Lewiatan na najbliższy rok-dwa?

Katarzyna Długa: W 2025 roku szczególną uwagę̨ poświęciliśmy finalizacji analizy podwójnej istotności oraz analizie ryzyk biznesowych uwzględniających ryzyka z zakresu zrównoważonego rozwoju. Analiza ta pozwoliła zidentyfikować najważniejsze zagadnienia ESG z perspektywy działalności Lewiatan Holding oraz oczekiwań naszych interesariuszy. Wyniki tej analizy pomogły też potwierdzić priorytetowe kierunki rozwoju dla naszej firmy. Przyjęliśmy Kodeks etycznego postępowania PSH Lewiatan, który porządkuje standardy działań́ w relacjach biznesowych i wewnętrznych. Jest on ważnym elementem naszej kultury organizacyjnej opartej na uczciwości, szacunku i transparentności. Najbliższe dwa lata to zwiększenie liczby pozyskanych danych do raportu. Wzrost inwestycji w transformację energetyczną oraz rozszerzenie kontroli nad łańcuchem dostaw oraz edukacja w zakresie greenwashingu.

Trendy rynkowe to rosnąca rola transparentności, przewaga lokalności, którą widać już w rządowych przekazach i biznesie. Do tego integracja ESG z wynikiem finansowym Lewiatana. Niezmienna pozostaje presja regulacyjna.

Rozmawiała: Katarzyna Łabuz
Rozmowa ESG Trends