Po 18 lutego 2027 roku brak cyfrowego paszportu baterii zamknie drogę na rynek UE. Dla małych producentów i importerów, nieposiadających własnych działów IT, wdrożenie przepisów staje się wyścigiem z czasem. Eksperci ostrzegają, że rozporządzenie traktuje każdego wprowadzającego baterie do obrotu tak samo, niezależnie od tego, czy jest to producent wielkoseryjny, czy mała manufaktura. Odpowiedzialny jest ten, kto jako pierwszy udostępnia baterię na rynku UE.
Paszport baterii 2027: wyzwanie dla małych firm
To, że po 18 lutego 2027 roku bez cyfrowego paszportu baterii nie będzie już dostępu do rynku UE, jest dziś powszechnie znane. Mniej uwagi poświęca się temu, jak liczni mali producenci i importerzy bez własnego działu IT mają zdążyć z przygotowaniem tego paszportu. Właśnie tam, między regulacją a realiami operacyjnymi, rozstrzyga się, czy obowiązek stanie się ryzykiem compliance, czy wykonalnym projektem. Dla koncernów z własnym działem IT paszport baterii to zadanie projektowe. Dla firmy zatrudniającej kilkanaście osób obawa i pytanie, jak ten paszport pozyskać.
Więcej niż kod QR
Paszport baterii to nie etykieta, lecz ustrukturyzowany, czytelny zbiór danych. Podstawą prawną jest rozporządzenie bateryjne (UE) 2023/1542, a katalog atrybutów znajduje się w jego załączniku XIII, doprecyzowany technicznie w normie DIN DKE SPEC 99100. Od dnia wejścia obowiązku każda nowo wprowadzona do obrotu bateria trakcyjna, każda bateria przemysłowa o pojemności powyżej 2 kWh oraz każda bateria do lekkich środków transportu musi posiadać taką elektroniczną kartę. Baterie do urządzeń, jak w laptopie czy smartfonie, są z tego obowiązku wyłączone.
Pod względem formalnym, paszport jest instrumentem ESG: gromadzi informacje o śladzie węglowym baterii, dane o pochodzeniu i należytej staranności w łańcuchu dostaw, udziału materiałów z recyklingu oraz informacje o naprawie i recyklingu. Dzięki niemu gospodarka o obiegu zamkniętym staje się weryfikowalna na poziomie pojedynczego produktu.
Ta transparentność nie jest celem samym w sobie. Rozporządzenie wiąże paszport z konkretnymi celami obiegu zamkniętego: producenci muszą deklarować ślad węglowy swoich baterii, a od 2031 roku obowiązywać będą wiążące minimalne udziały kobaltu, litu, niklu i ołowiu odzyskanych ze zużytych baterii. Paszport jest narzędziem, które pozwala te wartości wykazać i zweryfikować w całym cyklu życia, od produkcji przez użytkowanie aż po recykling.
Luka na końcu łańcucha dostaw
Rozporządzenie traktuje każdego wprowadzającego baterie do obrotu tak samo, niezależnie od tego, czy jest to producent wielkoseryjny, czy mała manufaktura. Odpowiedzialny jest ten, kto jako pierwszy udostępnia baterię na rynku UE: producent, który sam ją sprzedaje, albo importer. Samo wyprodukowanie nie rodzi obowiązku, rodzi go wprowadzenie do obrotu.
I właśnie tu powstaje nierówność. Duzi producenci dysponują zespołami do spraw zrównoważonego rozwoju, podłączonymi przestrzeniami danych i ugruntowanymi procesami współpracy z dostawcami. Średni importer baterii przemysłowych czy producent akumulatorów do rowerów elektrycznych ma ten sam obowiązek, ale żadnej z tych struktur. Dla niego paszport to nie kwestia architektury, lecz kwestia pozyskania danych i pracy z nimi, a więc problem w pełni rozwiązywalny, o ile zacznie odpowiednio wcześnie.
Trzy mity związane z paszportem baterii
- „To dotyczy tylko koncernów motoryzacyjnych” – w rzeczywistości paszport obejmuje również importera baterii przemysłowej czy producenta akumulatorów do rowerów elektrycznych.
- „Wystarczy kod QR na obudowie” – kod to jedynie dostęp. Za nim musi stać kompletny, aktualizowany zbiór danych zgodny z załącznikiem XIII.
- „Załatwimy to tuż przed terminem” – znaczna część danych pochodzi z łańcucha dostaw, od dostawców ogniw po bilans CO₂, i wymaga wyprzedzenia.
Największym wyzwaniem pozostanie zebranie danych
Dobra wiadomość dla małych firm: własna przestrzeń danych nie jest warunkiem. Rozporządzenie określa, jakie dane zawiera paszport i w jaki sposób ma być dostępny, nie wymaga jednak, by każdy wprowadzający do obrotu prowadził własną infrastrukturę. Mali producenci i importerzy mogą wygenerować paszport poprzez zgodną z przepisami usługę, która odwzorowuje atrybuty normy DIN DKE SPEC 99100, nadaje identyfikator wraz z kodem QR i zarządza stopniowanymi uprawnieniami dostępu.
Ciężar przesuwa się tym samym z architektury IT na pracę z danymi. Kluczowe pytania brzmią: które dane są już dostępne? O które trzeba zapytać dostawcę ogniw? Kto aktualizuje je w całym cyklu życia? Praca ta pozostaje po stronie wprowadzającego do obrotu, jest jednak wykonalna organizacyjnie i nie stanowi projektu informatycznego.
W praktyce część informacji jest już dostępna, na przykład dane techniczne i dokumentacja zgodności. Inne trzeba pozyskać aktywnie: ślad węglowy i udział recyklatu zależą od ogniw, a więc od poddostawcy. Im wcześniej pojawią się te zapytania, tym pewniej dostawcy udzielą rzetelnych odpowiedzi. Tuż przed terminem, gdy wszyscy potrzebują tych samych danych, staje się to trudne. Kto postępuje w sposób uporządkowany, zamienia obowiązek regulacyjny w wiarygodny zbiór danych, który posłuży także po 2027 roku.
Rekomendowany plan działania do lutego 2027
Do solidnego przygotowania się do obowiązku związanego z paszportami produktów wystarczą cztery kroki. Kto w 2026 roku zacznie od dwóch pierwszych, będzie miał zapas czasu przed terminem; kto ruszy dopiero w styczniu 2027, zda się na współpracę osób trzecich, której nie da się już wówczas kontrolować.
Dla małych producentów i importerów paszport baterii nie jest projektem IT, lecz projektem danych z nieprzekraczalnym terminem. Ramy prawne są ustalone, model danych istnieje, obowiązek wchodzi w życie. Decyduje nie wielkość działu, lecz wczesny start.
Autorem artykułu jest Niels van Veen, założyciel i prezes firmy DPP Hero w Hanowerze. DPP jest partnerem GS1 Germany Solution Partner oraz dostawcą oprogramowania do paszportów baterii zgodnego z normą DIN DKE SPEC 99100 dla małych producentów i importerów.
Źródło: Rozporządzenie (UE) 2023/1542 (EUR-Lex); DIN DKE SPEC 99100; Battery Pass Project (thebatterypass.eu).
