Sektor MŚP w Polsce wchodzi w fazę, w której ESG przestaje być dobrowolnym trendem wizerunkowym, a staje się fundamentem operacyjnym. W perspektywie najbliższych 2 – 3 lat kluczowe trendy będą koncentrować się na cyfryzacji danych niefinansowych oraz presji ze strony łańcuchów dostaw – mówi Magda Gajownik, Dyrektor Biura Transformacji AI i Cyfryzacji, PFR SA.
PFR niedawno uruchomił Test Gotowości ESG. Co daje to narzędzie?
Magda Gajownik: Znaczenie rzetelnej oceny aktualnego poziomu gotowości organizacji to punkt wyjścia do planowania działań, budowy strategii ESG i przygotowania do obowiązków raportowych. Wdrażanie ESG bez uprzedniej diagnozy jest jak nawigowanie bez mapy. Rzetelna ocena aktualnego stanu organizacji czyli Test Gotowości ESG pozwala zrozumieć, gdzie firma już spełnia standardy, a gdzie występują luki regulacyjne czy operacyjne. Taka kolejność zapobiega podejmowaniu chaotycznych działań, które mogą być nieefektywne kosztowo. Dopiero po diagnozie firma może świadomie przejść do edukacji (nabywania kompetencji), układania procesów i wdrożenia konkretnych narzędzi.
Jak PFR wspiera firmy po diagnozie?
MG: Wsparcie Polskiego Funduszu Rozwoju wykracza daleko poza sam etap diagnostyczny, oferując przedsiębiorstwom kompleksową ścieżkę wdrażania standardów zrównoważonego rozwoju. Po wypełnieniu Testu Gotowości ESG, firmy mogą skorzystać z Kompendium wiedzy, które systematyzuje kluczowe pojęcia, regulacje oraz najlepsze praktyki w obszarach środowiskowym i społecznym. Kolejnym filarem są bezpłatne kursy online i warsztaty tematyczne na platformie Strefa Wiedzy PFR, które pozwalają zespołom zrozumieć praktyczne aspekty dyrektywy CSRD, obliczania śladu węglowego czy unikania greenwashingu.
Niezwykle istotnym elementem wsparcia jest Partnerstwo Technologiczne PFR, dzięki któremu organizacje mogą bezkosztowo testować cyfrowe narzędzia do automatyzacji raportowania i monitorowania łańcucha dostaw, co minimalizuje ryzyko błędów i ułatwia zarządzanie strategią. Całość procesu domyka dostęp do aktualizowanych baz źródeł finansowania, wspierających transformację energetyczną i operacyjną firm w kierunku ESG.
Patrząc z perspektywy małych i średnich przedsiębiorstw, które często nie podlegają jeszcze bezpośrednio dyrektywie CSRD – jakie realne korzyści może dziś przynieść wykonanie Testu Gotowości ESG, poza samą świadomością regulacyjną?
MG: Wykonanie Testu Gotowości ESG przynosi małym i średnim przedsiębiorstwom wymierne korzyści biznesowe, które wykraczają poza samą świadomość nadchodzących regulacji. Przede wszystkim narzędzie to pozwala na rzetelną i bezpłatną ocenę stopnia przygotowania organizacji w 10 kluczowych obszarach, takich jak strategia, wpływ na środowisko czy ład organizacyjny. Dzięki temu firma otrzymuje szczegółową analizę swoich mocnych stron oraz obszarów wymagających poprawy, co stanowi gotowy punkt wyjścia do budowy odpowiedzialnego i nowoczesnego biznesu. Ponadto, wynik testu otwiera firmie drogę do dalszych etapów programu, takich jak bezpłatne testowanie narzędzi cyfrowych w ramach Partnerstwa Technologicznego, co pozwala na budowanie przewagi rynkowej bez konieczności ponoszenia wysokich kosztów początkowych.
Załóżmy że wyniki testu pokazują średni poziom gotowości firmy X na poziomie 50%. Jak PFR interpretuje ten wynik? Co rekomenduje takiemu podmiotowi? Od czego radzi zacząć?
MG: Uzyskanie średniego wyniku, na poziomie około 50%, należy interpretować jako sygnał do przejścia z fazy świadomości do fazy pogłębionego działania. PFR rekomenduje takim podmiotom skorzystanie z Kompendium wiedzy, które stanowi centralne źródło informacji o standardach środowiskowych i społecznych, pozwalając na precyzyjne uzupełnienie zdiagnozowanych braków.
Kolejnym krokiem powinno być podnoszenie kompetencji zespołów poprzez bezpłatne kursy online dotyczące m.in. obliczania śladu węglowego, taksonomii UE czy rzetelnej komunikacji bez greenwashingu. Kluczowym czynnikiem sukcesu jest tutaj zaangażowanie nie tylko zarządów, ale i pracowników, ponieważ to ich wiedza operacyjna decyduje o skuteczności wdrożenia strategii.
Z badań wynika, że MŚP w kontekście ESG najczęściej mierzą się takimi wyzwaniami jak: brak wiedzy, zasobów, danych, a często także przekonania o biznesowej wartości ESG. Czy z Państwa obserwacji też to wynika? Z jakimi barierami najczęściej mierzą się MŚP? Której z tych barier jest najtrudniej zaradzić? Wydaje się, że dostęp do wiedzy nie powinien być barierą, właśnie dzięki takim narzędziom jak Wasze – często udostępnianym za darmo.
MG: Największymi barierami dla firm są obecnie brak specjalistycznej wiedzy, ograniczone zasoby oraz trudności w gromadzeniu danych. Odpowiedzią na te wyzwania jest integracja strategii ESG z nowoczesnymi technologiami w ramach Partnerstwa Technologicznego PFR. Program ten umożliwia firmom bezpłatne testowanie narzędzi do automatycznego generowania raportów oraz monitorowania wpływu na środowisko w czasie rzeczywistym.
W najbliższych latach najsilniejszymi trendami wpływającymi na rynek będą cyfrowe paszporty produktów oraz rosnące znaczenie oceny podwójnej istotności, na co Test Gotowości ESG pozwala przygotować się już dzisiaj.
Zapewne firmy z sektora MŚP najczęściej trafiają do Testu jako podmioty z łańcuchów dostaw dużych firm objętych dyrektywami. Jakie konkretne oczekiwania ESG ze strony dużych kontrahentów powinny dziś szczególnie zwrócić uwagę mniejszych firm?
MG: Współczesny rynek ewoluuje w stronę modelu, w którym dane niefinansowe stają się równie istotne jak wyniki sprzedażowe, a mniejsze firmy muszą sprostać precyzyjnym wymaganiom swoich większych partnerów, aby utrzymać miejsce w łańcuchu dostaw. Duzi kontrahenci, zobligowani dyrektywą CSRD, coraz częściej uzależniają współpracę od transparentności w kilku kluczowych obszarach tj. znajomość śladu węglowego organizacji, posiadanie standardów etycznych, czy należyta staranność.
Ignorowanie tych sygnałów wiąże się z realnym ryzykiem wykluczenia z przetargów, w których kryteria ESG mogą stanowić już około 20% końcowej oceny oferty. Test Gotowości ESG pozwala mniejszym podmiotom na rzetelną autoocenę w tych 10 obszarach i przygotowanie się na nadchodzące audyty kontrahenckie.
Z różnego rodzaju raportów i badań wynika, że tylko 20% firm posiada strategię ESG, a jednocześnie ponad połowa deklaruje, że planuje ją wdrożyć. Jak Test Gotowości ESG pomaga MŚP przejść od deklaracji do realnych działań i uniknąć „papierowego ESG”?
MG: Uniknięcie „papierowego ESG” jest możliwe dzięki diagnostycznemu charakterowi testu, który po wypełnieniu generuje nie tylko wynik zbiorczy, ale przede wszystkim szczegółową analizę mocnych stron oraz praktyczne wskazówki wdrożeniowe. Taka diagnoza staje się punktem wyjścia do korzystania z dalszych etapów programu, w tym darmowych kursów merytorycznych i Partnerstwa Technologicznego, gdzie firmy mogą testować cyfrowe narzędzia do automatycznego generowania raportów. W ten sposób deklaracje o „planowaniu wdrożenia” zostają zastąpione przez uporządkowaną ścieżkę, która integruje cele środowiskowe i społeczne z realną strategią biznesową organizacji.
Patrząc na dane dotyczące niskiego poziomu szkoleń pracowników w zakresie ESG – czy PFR postrzega kompetencje zespołów jako kluczowy czynnik sukcesu wdrożeń ESG w MŚP, a nie tylko obowiązek zarządów i właścicieli?
MG: Kompetencje całych zespołów są fundamentalnym czynnikiem sukcesu transformacji ESG. Odchodzi się od traktowania tego obszaru wyłącznie jako obowiązku zarządów czy właścicieli. Wdrożenie zrównoważonego rozwoju wymaga zaangażowania pracowników na różnych szczeblach, ponieważ to ich codzienna wiedza operacyjna decyduje o rzetelności raportowania i skuteczności działań prośrodowiskowych. Aby wesprzeć ten proces, platforma Strefa Wiedzy PFR oferuje bezpłatne kursy online skierowane nie tylko do kadry zarządzającej, ale także do specjalistów i osób, które dopiero rozpoczynają swoją drogę w tym obszarze.
Jakie kluczowe trendy w obszarze ESG będą w najbliższych 2 – 3 latach najsilniej wpływać na sektor MŚP w Polsce – i czy Test Gotowości ESG już dziś pozwala firmom przygotować się na te nadchodzące zmiany?
MG: Sektor MŚP w Polsce wchodzi w fazę, w której ESG przestaje być dobrowolnym trendem wizerunkowym, a staje się fundamentem operacyjnym. W perspektywie najbliższych 2 – 3 lat kluczowe trendy będą koncentrować się na cyfryzacji danych niefinansowych oraz presji ze strony łańcuchów dostaw. Z analiz PFR wynika, że choć ponad 50% firm planuje wdrożenie strategii ESG, obecnie posiada ją tylko 20%.
Najbliższe lata przyniosą profesjonalizację tych dokumentów i ich ścisłą integrację z modelem biznesowym. Banki i instytucje finansowe będą coraz silniej uzależniać warunki kredytowe od wyników ESG. Firmy z wysokim poziomem gotowości zyskają dostęp do tańszego kapitału na transformację. Dzięki działaniom PFR w obszarze ESG, MŚP mogą przestać działać reaktywnie i zacząć budować przewagę konkurencyjną w oparciu o realne dane i sprawdzone standardy.
Magda Gajownik – dyrektorka Biura Transformacji Cyfrowej i AI w Polskim Funduszu Rozwoju, gdzie od 2018 roku odpowiada za opracowywanie oferty doradczo-szkoleniowej skierowanej do dużych przedsiębiorstw w obszarze innowacji, transformacji cyfrowej oraz energetycznej. W swojej roli aktywnie wspiera rozwój polskich firm, tworząc mosty między przedsiębiorcami, start-upami, inwestorami i agencjami działającymi w ramach Grupy PFR.
Więcej o narzędziach ESG opracowanych przez ekspertów PFR i skierowanych do sektorach MŚP TUTAJ
Wywiad z ekspertką znajduje się również w najnowszym raporcie Trendów ESG 2026.
