Zasoby wodne to nie tylko ochrona środowiska. Od dostępności tego zasobu zależy ciągłość produkcji, bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjność przemysłu, atrakcyjność inwestycyjna regionów oraz zdolność do adaptacji do zmiany klimatu. W najnowszym raporcie Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego „Woda jako strategiczny zasób bezpieczeństwa państwa” eksperci wzywają do stworzenia spójnej strategii zarządzania wodą jako kluczowego elementu bezpieczeństwa państwa i stabilnego rozwoju gospodarki.
Raport zostanie dziś zaprezentowany w Sejmie na połączonym posiedzeniu Podkomisji stałej do spraw polskiego przemysłu obronnego oraz modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP i Podkomisji stałej do spraw wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu.
W polskim prawie wciąż brakuje zachęt do oszczędzania wody
Klimat w Europie ociepla się najszybciej na świecie, co prowadzi do coraz gwałtowniejszych zjawisk pogodowych. Dlatego Unia Europejska zmienia podejście – zamiast tylko reagować na kryzysy wodne, stawia na budowanie odporności, traktując ją jako kluczowy element polityki bezpieczeństwa państwa. Tymczasem w polskim prawie wciąż brakuje zachęt do oszczędzania wody, a zbierane dane pozostają rozproszone i ze sobą niezgodne.
W warunkach rosnącej zmienności hydroklimatycznej musimy pamiętać, że woda to ograniczony zasób. Powinna stanowić kluczowy punkt odniesienia w planowaniu – zwłaszcza w warunkach uporczywych niedoborów wody, gwałtownych opadów, powodzi przeciążających infrastrukturę. Jako fundament środowiska i zasób szczególnie wrażliwy na wpływ człowieka, woda wymaga długofalowej polityki publicznej – mówi Karolina Pawlik, starsza analityczka w programie „Energetyka i Odporność” w Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego.
Potrzebne kompleksowe zarządzanie wodą
Kompleksowe zarządzanie wodą jest kluczowe z kilku powodów. Zasoby wody na mieszkańca są w Polsce niemal trzykrotnie niższe od średniej europejskiej, a podczas suszy – nawet ponad czterokrotnie. Problem niedoboru wody stale się przy tym pogłębia.
Przyczyny coraz częstszych i silniejszych susz są złożone: łączą się w nich czynniki klimatyczne, hydrologiczne, środowiskowe oraz dotychczasowy sposób gospodarowania zasobami. W wielu regionach sytuacja wykracza już poza suszę rolniczą i hydrologiczną. Docieramy do poziomu suszy hydrogeologicznej, w której poziom wód podziemnych spada poniżej bezpiecznej granicy ich naturalnego odnawiania.
Skutki pogarszania się jakości wód mają wymiar ekologiczny i gospodarczo-społeczny
Skutki pogarszania się jakości wód mają wymiar zarówno ekologiczny – w postaci utraty bioróżnorodności w rzekach – jak i gospodarczo-społeczny. Ograniczają rozwój rybactwa, wędkarstwa, turystyki, rekreacji czy żeglugi śródlądowej.
Znaczenie wody w kontekście obronności
Rozwiązania oparte na przyrodzie mogą skutecznie uzupełniać tradycyjne środki obronne, często przy relatywnie niskich kosztach. W Polsce taką rolę mogłyby spełniać renaturyzacja rzek i terenów podmokłych, odtwarzanie mokradeł, zalesianie i odbudowa lasów wzdłuż granicy z Rosją, Białorusią i Ukrainą.
Środowisko naturalne tworzy także bariery – utrudnia atak przeciwnikowi oraz powiększa tereny trudno dostępne dla czołgów i ciężkiego sprzętu. Może być więc wykorzystywane dla ograniczanie swobody manewru przeciwnika oraz zwiększenia kontrmobilności.
Korzyści z tych rozwiązań zostały już dostrzeżone przez rząd i włączone do Narodowego Planu Obrony i Odstraszania „Tarcza Wschód”. Program zakłada odbudowę mokradeł oraz innych ekosystemów zależnych od wód, łącząc cele środowiskowe ze wzmacnianiem odporności i bezpieczeństwa państwa.
Woda a energia
Woda odgrywa kluczową rolę w sektorze energetycznym na każdym etapie – od wydobycia i przetwarzania paliw, po produkcję energii elektrycznej. Ta branża pozostaje jednym z największych użytkowników wody, odpowiadając za około 90% zużycia wody w przemyśle oraz ok. 60% całkowitego zużycia w gospodarce.
Opracowanie kompleksowej strategii odporności wodnej państwa utrudnia jednak brak spójnych danych. Państwo posiada coraz większe ilości informacji, które powinno agregować i wykorzystywać do tworzenia strategii oraz dokumentów planistycznych, bazując na rzetelnej wiedzy i rzeczywistym stanie środowiska.
Brakuje konsekwentnej polityki zarządzania wodą w ujęciu horyzontalnym, obejmującym wszystkie sektory gospodarki, a zwłaszcza te najbardziej wodochłonne. W efekcie presja na zasoby wodne rośnie szybciej niż zdolność instytucji do jej diagnozowania, monitorowania i uwzględniania go w planowaniu. Rozwiązania w obszarze gospodarki wodnej powinny mieć charakter systemowy i spójny. Polska potrzebuje kompleksowej strategii wodnej, która jasno wskazuje priorytety w zarządzaniu zasobami wodnymi i określa narzędzia do realizacji tych celów oraz źródła finansowania – rekomenduje Maciej Bukowski, dyrektor programu „Energetyka i Odporność” w Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego.
Pełna treść raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego „Woda jako strategiczny zasób bezpieczeństwa państwa”
