Jak wiele wspólnego ma finansowanie obronności z ESG i jak zmienia się podejście banków? POLSIF publikuje raport „Czy finansowanie obronności może być zrównoważone?” – pierwszą tak kompleksową na polskim rynku analizę tego, jak banki mogą godzić standardy ESG z finansowaniem zbrojeń. Premiera raportu odbyła się 17 września 2026 r. podczas POLSIF Sustainable Finance Forum.
Finansowanie obronności a ESG – dlaczego banki nie mogą już unikać tego tematu
Publikacja raportu to odpowiedź na dynamicznie zmieniające się otoczenie geopolityczne oraz rosnącą debatę na temat miejsca przemysłu obronnego w ramach polityk ESG i strategii zrównoważonego finansowania. Twórcy raportu analizują aktualne regulacje, praktyki rynkowe sektorów obronnego i finansowego oraz wyzwania banków w zakresie zarządzania wpływami i ryzykami ESG.
Większość banków zajmuje się obecnie finansowaniem obronności. Ekspertki i eksperci z naszej grupy roboczej zmierzyli się z wątpliwościami dotyczącymi stosowania standardów zrównoważonego finansowania do sektora obronnego. Punktem wyjścia było m.in. podejście, że sektor obronny należy traktować wyjątkowo oraz że bezpieczeństwo jako pozytywny wpływ społeczny przykrywa potencjalne negatywne wpływy związane z działaniami wojennymi czy produkcją uzbrojenia. Efektem tych prac jest kompleksowe opracowanie pokazujące, jak sektor bankowy może analizować możliwość finansowania obronności w kontekście ESG. Jest to rodzaj wsparcia koleżanek i kolegów z bankowości w ich codziennej pracy. Ale raport będzie też pomocny przedsiębiorstwom z sektora obronnego – dzięki niemu zrozumieją oczekiwania banków – podkreślają Marta Noran i Piotr Kowalik z POLSIF.
Zdaniem ekspertów, międzynarodowe standardy i unijne regulacje zrównoważonego finansowania da się zastosować w określonych warunkach do strukturyzowania kredytów dla sektora obronnego, a odpowiednio zaprojektowane ramy finansowania mogą wspierać zarówno cele bezpieczeństwa, jak i cele zrównoważonego rozwoju.
Zbroimy się nie tylko przeciwko komuś, ale przede wszystkim w obronie czegoś. Tym czymś są nasze wartości, takie jak wolność, suwerenność, demokracja, sprawiedliwość i solidarność społeczna oraz bezpieczne i zdrowe miejsce do godnego życia. Pokój nie jest jedynie brakiem wojny, lecz przede wszystkim stanem, w którym możemy te wartości realizować. W raporcie eksperci POLSIF wykazali, że finansowanie sektora obronnego nie wymaga kompromisu i poświęcania naszych fundamentalnych wartości. Nie tylko możemy je realizować, ale przede wszystkim mamy taką powinność. A instrumenty finansowania zrównoważonego są odpowiednim do tego narzędziem – mówi Robert Sroka, Wiceprezes POLSIF.
Kapitał prywatny w budowie zdolności obronnych i zachowanie dbałości o wpływ społeczny i środowiskowy inwestycji
Raport POLSIF opisuje ewolucję europejskiej polityki zbrojeniowej i wskazuje na potrzebę zaangażowania kapitału prywatnego w odbudowę potencjału militarnego – przy jednoczesnym zachowaniu dbałości o wpływ społeczny i środowiskowy inwestycji. Autorzy analizują niejednolite i miejscami nieprecyzyjne ramy regulacyjno-prawne istotne dla oceny ryzyka finansowania sektora, a także identyfikują bariery i szanse biznesowe wynikające z rozwoju nowych technologii obronnych i instrumentów zrównoważonego finansowania.
Raport może stanowić merytoryczne wsparcie dla instytucji finansowych, przewodnik po elastycznym zarządzaniu »odpowiedzialnymi« inwestycjami w nowej rzeczywistości geopolitycznej, pomagając wdrażać procesy należytej staranności w finansowaniu sektora zbrojeniowego – ocenia Ludwik Kotecki, członek Rady Polityki Pieniężnej.
Zmiany w architekturze zrównoważonego finansowania
Współautorka raportu dr Anna Grygiel-Tomaszewska wskazuje na istotną zmianę w architekturze zrównoważonego finansowania: odejście od stosowania kryteriów ESG jako pierwszego sita wykluczającego branżę zbrojeniową na rzecz pragmatycznego zarządzania ryzykiem strategicznym i geopolitycznym. Jak zaznacza, stabilność i suwerenność technologiczno-przemysłowa państw są dziś traktowane jako nadrzędny warunek funkcjonowania rynków kapitałowych i realizacji celów Agendy 2030.
Nowelizowane wytyczne EBA dotyczące zarządzania ryzykiem ESG nakładają na instytucje finansowe obowiązek precyzyjnej wyceny ryzyka geopolitycznego, wymagając jednocześnie od podmiotów sektora dual-use najwyższych standardów ładu korporacyjnego – w tym kontroli ryzyka nadużyć, transparentności łańcuchów dostaw zgodnie z dyrektywą CSDDD oraz należytej staranności.
Środowisko i odpowiedzialność za cykl życia uzbrojenia
Marcin Kotlarek z Race for the Baltic zwraca uwagę na ryzyka środowiskowe towarzyszące rozwojowi inwestycji obronnych na Bałtyku – w tym skumulowany wpływ na dno morskie, hałas podwodny i bioróżnorodność – wskazując jednocześnie, że systemy sensorowe i drony tworzone na potrzeby bezpieczeństwa mogą równolegle wspierać monitoring stanu morza. Podkreśla też odpowiedzialność za pełny cykl życia uzbrojenia, powołując się na przykład zatopionej w Bałtyku amunicji, której koszty środowiskowe utrzymują się przez dziesięciolecia.
Beata Faracik z Polskiego Instytutu Praw Człowieka i Biznesu zwraca uwagę, że ocenę zrównoważonego charakteru przemysłu zbrojeniowego należy prowadzić osobno dla łańcucha dostaw i produkcji (upstream) oraz dla sprzedaży i wykorzystania produktów (downstream) – gdzie decydujące znaczenie ma zgodność użycia broni z prawem międzynarodowym oraz to, czy trafia ona do uprawnionych odbiorców.
Raport przygotowały ekspertki i eksperci Stowarzyszenia POLSIF, działającego w ramach europejskiej sieci krajowych forów zrównoważonego inwestowania Eurosif.
Pełna treść raportu „Czy finansowanie obronności może być zrównoważone?”
