Polska po raz pierwszy w historii nie wypełniła ustawowego poziomu recyklingu szklanych odpadów opakowaniowych. Według autorów raportu „Nowy biznesplan dla szkła 2026-2030“ na składowiska trafia rocznie 444 tys. ton stłuczki, co oznacza co najmniej 430 mln zł kosztów i utraconych korzyści gmin. Autorzy proponują 12 rekomendacji, które mają pozwolić osiągnąć 75% recyklingu wymaganego przez PPWR do 2030 r.
Recykling szkła w Polsce poniżej celu
Z raportu „Nowy biznesplan dla szkła 2026–2030“ opracowanego przez Fundację City OK dla Rekopol Organizacja Odzysku Opakowań S.A wynika, że osiągnięcie 75% poziomu recyklingu szkła opakowaniowego do 2030 r., wymaganego rozporządzeniem UE będzie utrudnione przez sposób zbierania szkła.
Według raportu poziom recyklingu szkła opakowaniowego w 2025 r. wyniósł 65,7%. Wymagany poziom to 71% w 2026 r. i 75% w 2030 r. Lata 2024 i 2025 były pierwszymi, w których obowiązku nie zrealizowano (zabrakło odpowiednio 18 tys. i 53 tys. ton). Jednocześnie na składowiska trafia 444 tys. ton stłuczki rocznie. Autorzy szacują, że to około jednej trzeciej szkła opakowaniowego wprowadzanego na rynek i około 20% potencjalnego wsadu do hut.
Skala strat i co należy zmienić do 2030 roku
Przy konserwatywnej wycenie 450 zł za tonę stłuczki wartość surowca przekracza 200 mln zł rocznie. Wliczając opłaty za składowanie i niesprzedany surowiec wtórny, koszty i utracone korzyści gmin to co najmniej 430 mln zł rocznie. W latach 2026–2030 przekroczyłyby 2 mld zł.
Za główne przyczyny raport uznaje brak jednolitego standardu zbiórki, mieszanie szkła bezbarwnego z kolorowym i jego kruszenie w śmieciarkach kompaktujących. Dochodzą do tego zbyt mała liczba pojemników typu dzwon i szkło trafiające do odpadów zmieszanych.
Recykling szkła a dekarbonizacja
Wątek GOZ i klimatu jest w raporcie kluczowy. Stłuczka zastępuje surowce pierwotne, a każde 10% stłuczki we wsadzie obniża zużycie energii na wytop o 2,5–3%. Każda tona stłuczki oznacza ponad 200 kg CO2 mniej z emisji procesowych. Zmniejsza też zapotrzebowanie na surowce pierwotne o ponad 1,2 tony. Autorzy podkreślają, że samą elektryfikacją pieców emisji procesowych nie da się wyeliminować, więc recykling jest warunkiem koniecznym dekarbonizacji hutnictwa szkła.
Przy 80% udziale stłuczki huta oszczędza według wyliczeń 142,22 zł na tonie szkła na energii i 76,4 zł na uprawnieniach EU ETS (przy cenie 75,40 EUR/t CO2). Przy 30% udziale korzyść wynosi 46,68 zł na tonie. Dla całej branży, przy produkcji 1,7 mln ton, to około 79,5 mln zł rocznie.
Rekomendacje działań na rzecz trwałego zwiększenia poziomu recyklingu opakowań szklanych oraz implementacji mechanizmów ROP w Polsce:
- zbiórka szkła do specjalnych pojemników i odbiór pojazdami bez funkcji kompaktującej, na przykład z HDS
- zakaz zbiórki szkła w workach
- podział na szkło bezbarwne i kolorowe
- gniazdo pojemników na nie więcej niż 500 mieszkańców (w Niemczech to 280 osób)
- limity zanieczyszczeń w pojemnikach
- edukacja mieszkańców, cudzoziemców, uczniów i pracowników samorządów
Polska produkuje około 80% opakowań ze szkła bezbarwnego i według raportu brakuje stłuczki bezbarwnej. Jako wzór autorzy podają Czechy: mimo mniejszej zbiórki na mieszkańca (14,8 kg wobec 20,3 kg w Polsce) mają recykling na poziomie 84%, dzięki jakości stłuczki i gęstej sieci pojemników.
Spór o ROP i kaucję
Raport popiera rynkowy system rozszerzonej odpowiedzialności producenta oparty na organizacjach odzysku. Krytycznie ocenia projekt UC100, który przewiduje przejęcie systemu przez NFOŚiGW. Autorzy uważają też, że kaucja na jednorazowe butelki szklane byłaby kosztowna i mało skuteczna.
Pełna treść raportu do pobrania na stronie Fundacji City OK
Źródło: „Nowy biznesplan dla szkła 2026–2030“, red. W. Piontek, T. Chruszczow, T. Smoliński, W. Rząsa, J. Kawałek; Fundacja City OK na zlecenie Rekopol Organizacja Odzysku Opakowań S.A., Warszawa 2026
