31 lipca 2026 roku zaczyna obowiązywać unijna dyrektywa wprowadzająca wspólne dla całej Wspólnoty zasady promujące naprawę towarów. Dyrektywa o prawie do naprawy (Right to Repair) to regulacja wspierająca gospodarkę o obiegu zamkniętym. Nowe przepisy bezpośrednio wpłyną m.in. na rynek branży RTV/AGD.
Prawo do naprawy (Right to Repair)
Celem regulacji jest ograniczenie liczby wyrzucanych sprzętów, które można było naprawić, oraz ułatwienie konsumentom dostępu do usług serwisowych. Dyrektywa obejmuje produkty wymienione w załączniku II do aktu – są to m.in. pralki, suszarki, zmywarki, odkurzacze, telefony komórkowe, urządzenia chłodnicze, wyświetlacze, serwery oraz rowery i skutery elektryczne.
Dyrektywa Right to Repair (R2R) ma na celu również usuwać bariery, które w praktyce zniechęcają do naprawy, takie jak brak informacji o naprawie, słaba dostępność usług, czy utrudnienia techniczne oraz kontraktowe. Ich usuwanie również ma wspierać konsumentów w wybieraniu naprawy, zamiast zakupu nowego towaru.
Najważniejsze obowiązki producentów
Wdrożenie przewidzianych w dyrektywie R2R rozwiązań ma jednocześnie przyczynić się do lepszej ochrony środowiska poprzez wydłużenie cyklu życia towarów, obejmującego naprawę i odnawianie, a w rezultacie umożliwić ponowne użycie towarów. Zgodnie z przewidywaniami Komisji Europejskiej, rozwiązania te ograniczą ilość odpadów w postaci nienadającego się już do użytku sprzętu, którego konsument nie decyduje się naprawiać.
Producenci objętych regulacją towarów będą musieli:
- na żądanie konsumenta wykonać naprawę, chyba że jest ona technicznie niemożliwa;
- zrealizować ją bezpłatnie lub za rozsądną cenę, w rozsądnym terminie;
- zapewnić dostęp do części zamiennych i narzędzi dla niezależnych serwisów, po rozsądnych cenach;
- publikować orientacyjne cenniki napraw oraz jasne informacje o dostępnych usługach serwisowych;
- nie wykorzystywać ograniczeń umownych, sprzętowych czy programowych do utrudniania napraw wykonywanych poza autoryzowanym serwisem, bez obiektywnego uzasadnienia
Zgodnie z dyrektywą R2R producent będzie dodatkowo zobowiązany do projektowania i wytwarzania towarów objętych regulacją w taki sposób, aby nie utrudniać ich naprawy ani nie uniemożliwiać wykorzystania oryginalnych bądź używanych części zamiennych, a także do informowania konsumentów o orientacyjnych cenach za typowe naprawy.
Producenci będą musieli oferować części zamienne i narzędzia serwisowe po rozsądnej cenie, która nie zniechęca do wyboru naprawy zamiast wymiany towaru oraz wykonywać naprawę nawet wtedy, gdy wcześniejszą naprawę tego samego towaru przeprowadził inny, niepowiązany z nimi podmiot serwisowy.
Dłuższa ochrona dla konsumentów wybierających naprawę
Dyrektywa nowelizuje przepisy o umowach sprzedaży towarów: jeśli konsument – jako sposób doprowadzenia towaru do zgodności z umową – wybierze naprawę zamiast wymiany, okres odpowiedzialności sprzedawcy zostanie jednorazowo wydłużony o 12 miesięcy. Sprzedawca ma obowiązek poinformować klienta o tym prawie wyboru przed przystąpieniem do naprawy.
Wprowadzony zostaje też dobrowolny europejski formularz informacji o naprawie – serwis udostępnia go na żądanie klienta przed zawarciem umowy, a zawarta w nim oferta pozostaje wiążąca przez co najmniej 30 dni.
Europejska platforma napraw
Państwa członkowskie mogą dołączyć do wspólnej europejskiej platformy internetowej ułatwiającej wyszukiwanie serwisów albo uruchomić własne platformy krajowe, powiązane z unijną. Wspólny interfejs ma powstać do 31 lipca 2027 r., a pełna funkcjonalność systemu jest planowana na 1 stycznia 2028 r. Jednocześnie wszystkie kraje UE są zobowiązane do podjęcia co najmniej jednego środka w celu promowania naprawy.
Skala problemu
Według danych przywoływanych przez Komisję Europejską przedwczesne wyrzucanie sprzętu nadającego się do naprawy generuje w UE rocznie ok. 35 mln ton odpadów i 261 mln ton emisji gazów cieplarnianych, a konsumentów kosztuje blisko 12 mld euro rocznie.
Źródła: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024L1799, https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-prawach-konsumenta-oraz-niektorych-innych-ustaw6
