Zmniejszenie emisyjności przemysłu i dostępność przystępnej cenowo energii są kluczowymi warunkami utrzymania konkurencyjności przemysłu w Polsce. Takie wnioski płyną z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Przemysł net-zero. Dekarbonizacja bez utraty konkurencyjności”.
Przemysł energochłonny pod presją transformacji
Polski przemysł energochłonny – stalowy, cementowy i chemiczny – stoi przed ogromnym wyzwaniem transformacji energetycznej. Polityka klimatyczna Unii Europejskiej, rosnące ceny energii oraz presja środowiskowa wymuszają konieczność dekarbonizacji, która staje się warunkiem utrzymania konkurencyjności na rynku krajowym i unijnym.
Z danych Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE) wynika, że w 2023 roku zużycie energii na jednego pracownika w sektorach stalowym, cementowym i chemicznym było aż pięciokrotnie wyższe niż średnia dla całego przetwórstwa przemysłowego w Polsce. Sektory te odpowiadały w 2022 roku za ponad 20 mln ton emisji CO2e, czyli około 7 proc. całkowitej emisji w kraju.
Polska jest trzecim producentem cementu w Europie i znaczącym graczem na rynku chemicznym. Jednak sektor stalowy boryka się z deficytem handlowym – w 2023 roku pokrywał tylko 54 proc. krajowego zapotrzebowania. Produkcja stali surowej w Polsce spadła w latach 2019 – 2023 aż o 28 proc.
Największe wyzwania branż energochłonnych
– Sektory stalowy, cementowy i chemiczny zmagają się z odmiennymi barierami w procesie dekarbonizacji – od ograniczeń technologicznych, przez wysokie koszty transformacji, po niedostateczne wsparcie infrastrukturalne.
W przypadku przemysłu stalowego wyzwaniem jest dominacja emisyjnych technologii oraz niedostateczne wykorzystanie dostępnych surowców wtórnych.
Branża cementowa boryka się przede wszystkim z emisjami procesowymi, których redukcja wymaga kosztownych i trudnych do wdrożenia technologii wychwytu CO2.
Z kolei sektor chemiczny, ze względu na swoją dużą różnorodność, potrzebuje zróżnicowanych rozwiązań i stabilnych ram prawnych, szczególnie w kontekście rozwoju niskoemisyjnego wodoru i wdrażania nowych technologii – komentuje Marianna Sobkiewicz, starsza analityczka zespołu klimatu i energii w PIE.
Wśród kluczowych problemów przedsiębiorcy wskazują:
- Brak spójnej strategii przemysłowej w Polsce
- Rozproszenie kompetencji pomiędzy różne resorty
- Nieskuteczność mechanizmu CBAM w ochronie konkurencyjności
- Ryzyko relokacji produkcji przy wysokich kosztach energii
Sektor stalowy potrzebuje szybkiej elektryfikacji produkcji poprzez rozwój pieców łukowych (EAF) oraz ograniczenia eksportu złomu. Cementownie zmagają się z brakiem infrastruktury dla technologii CCS (wychwytywania i magazynowania CO2). Branża chemiczna apeluje o neutralność technologii i realne wsparcie dla rozwoju zielonego wodoru i biometanu.
Co dalej? Rekomendacje PIE
Eksperci PIE podkreślają, że dekarbonizacja polskiego przemysłu energochłonnego wymaga pilnych działań:
- Dostęp do taniej, niskoemisyjnej energii elektrycznej.
- Rozwój infrastruktury dla wodoru i CO₂.
- Wsparcie finansowe – dotacje i preferencyjne pożyczki.
- Szybkie wdrożenie pieców EAF i uznanie złomu za surowiec strategiczny.
- Budowa sieci CCS dla przemysłu cementowego.
- Elastyczne podejście do celów wodorowych dla przemysłu chemicznego.
- Wzmocnienie zielonych zamówień publicznych.
- Aktywne uczestnictwo Polski w kształtowaniu CBAM.
– Aby polski przemysł energochłonny mógł skutecznie przeprowadzić dekarbonizację i utrzymać konkurencyjność, konieczne jest szybkie uruchomienie wsparcia inwestycyjnego, rozwój infrastruktury dla nowych technologii oraz zapewnienie stabilnych, przewidywalnych ram regulacyjnych.
Kluczowe będzie także aktywne uczestnictwo w kształtowaniu europejskich regulacji oraz stworzenie rynku zbytu dla niskoemisyjnych produktów.
Tylko kompleksowa, zintegrowana strategia pozwoli polskim firmom sprostać wyzwaniom transformacji i wykorzystać szanse, jakie niesie zielona rewolucja przemysłowa – wskazuje dr Krzysztof Krawiec, doradca z zespołu klimatu i energii w PIE.
Zielona transformacja to konieczność
Z raportu PIE „Przemysł net-zero. Dekarbonizacja bez utraty konkurencyjności” jasno wynika, że zielona transformacja to nie tylko wyzwanie, ale i szansa. Przy odpowiednim wsparciu finansowym, prawnym i infrastrukturalnym polski przemysł może utrzymać konkurencyjność i stać się częścią nowoczesnej, niskoemisyjnej gospodarki europejskiej.
