Europejska Agencja Środowiska (EEA) opublikowała raport „Środowisko Europy 2025”, który przedstawia kompleksową ocenę stanu środowiska, klimatu i zrównoważonego rozwoju na kontynencie. Z dokumentu wynika, że mimo postępów w ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych i poprawie jakości powietrza, ogólny stan środowiska w Europie pozostaje zły – zwłaszcza w zakresie kondycji przyrody, różnorodności biologicznej i zasobów wodnych.
Według EEA degradacja środowiska i skutki zmian klimatu stanowią bezpośrednie zagrożenie dla konkurencyjności gospodarki europejskiej, której rozwój opiera się na stabilnym dostępie do zasobów naturalnych. W raporcie podkreślono, że osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku wymaga nie tylko transformacji energetycznej, ale także lepszego zarządzania gruntami, wodą i surowcami.
Zmiany klimatu i degradacja przyrody jako kluczowe wyzwania
Europa jest obecnie najszybciej ocieplającym się kontynentem świata, co przekłada się na wzrost częstotliwości ekstremalnych zjawisk pogodowych – susz, powodzi i pożarów lasów. Zmiany te zagrażają bezpieczeństwu żywnościowemu, zdrowiu publicznemu, infrastrukturze i stabilności gospodarczej.
EEA ostrzega, że utrzymujące się nieefektywne wzorce produkcji i konsumpcji, szczególnie w sektorze rolno-spożywczym, prowadzą do dalszej utraty różnorodności biologicznej. Jedna trzecia ludności Europy już dziś doświadcza deficytu wody, a cele związane z odbudową ekosystemów i ochroną przyrody mogą nie zostać osiągnięte do 2030 roku.
Konieczna transformacja gospodarki
Raport EEA wzywa do szybszej realizacji polityk Europejskiego Zielonego Ładu, obejmujących dekarbonizację, gospodarkę o obiegu zamkniętym, ograniczanie zanieczyszczeń oraz odbudowę ekosystemów z wykorzystaniem rozwiązań opartych na przyrodzie (nature-based solutions).
Podkreślono, że transformacja ekologiczna powinna być traktowana jako inwestycja w konkurencyjność i odporność Europy, a nie koszt. Ochrona przyrody i racjonalne gospodarowanie zasobami mogą wzmocnić bezpieczeństwo żywnościowe, dostęp do wody i ochronę przeciwpowodziową, a także zwiększyć niezależność surowcową i energetyczną kontynentu.
UE liderem, ale potrzebne przyspieszenie działań
Z danych EEA wynika, że Unia Europejska w ostatnich latach:
- znacząco ograniczyła emisje gazów cieplarnianych i zużycie paliw kopalnych,
- podwoiła udział energii odnawialnej od 2005 roku,
- poprawiła efektywność gospodarowania zasobami i recykling odpadów,
- rozwija obszary związane z zielonymi miejscami pracy, innowacjami i finansami zrównoważonymi.
Jednocześnie agencja ostrzega, że tempo zmian jest niewystarczające wobec skali zagrożeń.
Raport ten dobitnie przypomina, że Europa musi utrzymać obrany kurs, a nawet przyspieszyć realizację naszych ambicji klimatycznych i środowiskowych. Niedawne ekstremalne zdarzenia pogodowe pokazują, jak kruche stają się dobrobyt i bezpieczeństwo, gdy przyroda ulega degradacji, a oddziaływanie zmian klimatu narasta. Opóźnienie lub odroczenie osiągnięcia celów klimatycznych może jedynie zwiększyć koszty, pogłębić nierówności i osłabić naszą odporność na zagrożenia związane ze zmianami klimatu. Ochrona przyrody nie jest kosztem. To inwestycja w konkurencyjność, odporność i dobrą jakość życia naszych obywateli – powiedziała wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej ds. transformacji klimatycznej Teresa Ribera.
Komisarz ds. klimatu Wopke Hoekstra dodał, że zaniechanie działań oznacza rosnące koszty i ryzyko dla gospodarki:
Koszty zaniechania działań są ogromne, a zmiany klimatu stanowią bezpośrednie zagrożenie dla naszej konkurencyjności. Utrzymanie kursu jest niezbędne dla ochrony naszej gospodarki.
Polska w raporcie EEA
Cały raport odnosi się do 38 państw Europy. Co więcej, jednym z komponentów tegorocznej edycji są tzw. profile krajowe. Profil dla Polski został opracowany według ścisłych wytycznych EEA w Departamencie Monitoringu Środowiska Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, zgodnie z ustawowymi zadaniami koordynacji współpracy Polski z EEA w ramach Europejskiej Sieci Informacji i Obserwacji Środowiska (EIONET) oraz opracowywania ocen stanu środowiska.
Profile krajowe koncentrują się na wybranych przez EEA wskaźnikach dotyczących środowiska, sytuacji społeczno-gospodarczej oraz systemach zaopatrzenia w żywność, energię i transport. Syntetyczna analiza ukazuje w przypadku Polski złożony obraz. Obszerna ocena stanu środowiska Polski prezentowana jest w wieloletnich raportach GIOŚ.
Raport „Środowisko Europy 2025”
EEA co pięć lat publikuje raport o stanie środowiska zgodnie z wymogami ustanawiającego ją rozporządzenia. „Środowisko Europy 2025” jest siódmym takim raportem opublikowanym przez EEA od 1995 r. Podaje ono rzetelne, naukowo udowodnione informacje na temat tego, w jaki sposób musimy reagować na ogromne i złożone wyzwania, przed którymi stoimy, takie jak: zmiany klimatu, utrata różnorodności biologicznej oraz zanieczyszczenie powietrza i wody.
Raport został przygotowany w ścisłej współpracy z Europejską Siecią Informacji i Obserwacji Środowiska (EIONET) EEA. Opiera się on na rozległej fachowej wiedzy czołowych ekspertów i naukowców EIONET w dziedzinie ochrony środowiska z 32 państw członkowskich EEA i sześciu krajów współpracujących.
Źródło: Europejska Agencja Środowiska (EEA), raport „Środowisko Europy 2025”
