Internauci w większości nie kwestionują samej idei działań proekologicznych, jednak oczekują rozwiązań, które będą intuicyjne i transparentne kosztowo. W wielu wypowiedziach krytyka koncentruje się na działaniach państwa jako podmiotu odpowiedzialnego za właściwą organizację systemu kaucyjnego – mówi Tomasz Lubieniecki, kierownik Działu Raportów Medialnych w IMM.
System kaucyjny zainicjował szeroką debatę społeczną
W ostatnich miesiącach system kaucyjny stał się jednym z najbardziej widocznych tematów w polskich mediach. Od momentu jego wprowadzenia w październiku o nowych zasadach zwrotu opakowań powstało blisko 99,3 tys. publikacji, których łączny zasięg przekroczył 849,3 mln potencjalnych kontaktów z przekazem. Dane Instytutu Monitorowania Mediów (IMM) pokazują, że nowa ustawa zainicjowała szeroką debatę społeczną, w której – mimo słusznego, ekologicznego celu – nadal przeważają głosy krytyczne.
Nowy sposób utylizowania puszek i butelek spotkał się z silnym zainteresowaniem odbiorców i dziennikarzy. W mediach społecznościowych – w okresie od października 2025 r. do połowy lutego br. ukazało się 59,2 tys. publikacji, natomiast w mediach klasycznych (prasa, radio, telewizja i portale internetowe), opublikowano 40,1 tys. materiałów. Szczyt popularności tematu przypadł na miesiąc oficjalnego startu systemu – w październiku na wszystkich kanałach odnotowano 49,6 tys. publikacji o zasięgu szacowanym na 448,3 mln potencjalnych kontaktów z przekazem.
„Magazynowanie powietrza” – internauci krytycznie o systemie kaucyjnym
Analiza komentarzy publikowanych na X, Facebooku, TikToku i YouTubie pokazuje dominację przekazu krytycznego. Użytkownicy najczęściej odnosili się do kwestii finansowych, interpretując system jako dodatkowe obciążenie dla konsumentów. Powracały obawy o „podwójne opodatkowanie” – internauci wskazywali, że zapłacą dwa razy: kaucję w sklepie oraz wyższe rachunki za śmieci, argumentując, że gminy mogą utracić dochody ze sprzedaży surowców PET i aluminium. Równolegle pojawiały się narracje sugerujące, że największymi beneficjentami zmian będą operatorzy systemu.
Widoczny był także wątek praktyczny. Internauci zwracali uwagę na konieczność przechowywania niezgniecionych opakowań, co często określano „magazynowaniem powietrza”. W komentarzach podnoszono kwestie braku miejsca w mieszkaniach, uciążliwości logistycznych oraz problemów technicznych z automatami. Krytycznie oceniano również formę zwrotów w postaci voucherów, wskazując na ograniczoną swobodę wyboru.
Część dyskusji dotyczyła konstrukcji przepisów. Krytycznie oceniano wyłączenie małych butelek po alkoholu, tzw. „małpek”, które w opinii internautów są śmieciami najczęściej spotykanymi na ulicach. W tle pojawiał się także sceptycyzm ekologiczny – komentujący kwestionowali bilans środowiskowy systemu, wskazując na emisje związane z transportem opakowań.
Chaos informacyjny wokół systemu kaucyjnego
We wpisach widoczny był również wątek chaosu informacyjnego. Komentujący wskazywali na trudności z rozpoznaniem opakowań objętych systemem, niejednolite oznaczenia oraz niejasności dotyczące zasad naliczania i zwrotu kaucji. Odnoszono się także do praktyk poszczególnych sklepów. W komentarzach opisywano odmowy przyjmowania opakowań, limity zwrotów oraz rozbieżności w interpretacji przepisów przez obsługę placówki. Część użytkowników wskazywała na poczucie niepewności co do realnych możliwości odzyskania kaucji.
W internetowej dyskusji poruszano także temat wykluczenia mieszkańców wsi i seniorów, którzy według komentujących nieraz są zmuszeni do dojazdu do większych marketów. W ich opinii rozwiązanie to oznacza dodatkowe koszty, utrudnienia logistyczne oraz paradoks ekologiczny związany z koniecznością transportu opakowań na większe odległości.
Na X, Facebooku i TikToku widoczne jest przerzucanie się odpowiedzialnością między zwolennikami różnych opcji politycznych – jedni winią rząd PiS za uchwalenie ustawy, inni obecną koalicję za jej wdrażanie. Niezależnie od platformy, dyskusja toczy się w emocjonalnym tonie – system bywa nazywany „bublem”, „eko-ściemą” czy „tresurą” obywateli.
Marginalnie widoczne były także narracje o charakterze antysystemowym, łączące system kaucyjny z obawami dotyczącymi regulacji, interesów zagranicznych podmiotów czy nadmiernej kontroli rynku.
Użytkownicy X upolityczniają sprawę, na TikToku dzielą się poradami
Na platformie X debata miała najbardziej polityczny charakter. Użytkownicy często osadzali temat systemu kaucyjnego w szerszym kontekście regulacji unijnych, bieżącej sytuacji gospodarczej oraz sporów wokół polityki rządu. Wpisy nierzadko odwoływały się do szczegółowych wyliczeń finansowych – pojawiały się konkretne kwoty dotyczące kosztów funkcjonowania systemu w długiej perspektywie czy potencjalnych zysków operatorów.
Użytkownicy Facebooka koncentrowali się na wymiarze społecznym i lokalnym ustawy. W komentarzach dominowały odniesienia do doświadczeń użytkowników, dostępności infrastruktury oraz wpływu systemu na osoby wykluczone. Widoczne były także spory dotyczące odpowiedzialności politycznej za wprowadzenie regulacji czy skojarzenia z PRL-em i powrotem do czasów kolejek oraz „zbieractwa”.
Na TikToku przekaz miał głównie charakter poradnikowy. Treści skupiały się na praktycznych aspektach funkcjonowania systemu – oznaczeniach opakowań, różnicach między „starymi” i „nowymi” butelkami czy zasadach zwrotu kaucji. Popularność zdobywały materiały pokazujące sposoby ograniczenia kosztów lub omijania systemu (w tym okryte złą sławą butelki o pojemności 3,001 l), a także relacje z działania automatów. Widoczny jest również trend porównań zagranicznych, w których użytkownicy zestawiali polskie doświadczenia z przykładami z Niemiec czy krajów skandynawskich.
Komentarze publikowane pod materiałami wideo na YouTubie mają bardziej analityczny charakter. We wpisach wskazywano, że indywidualne dowożenie butelek do punktów zwrotu może generować większą emisję CO₂ niż dotychczasowy model odbioru odpadów. Obok głosów krytycznych pojawiały się również wątki wskazujące na potencjalne korzyści finansowe dla osób uboższych. Część dyskusji koncentrowała się na alternatywach konsumenckich, takich jak rezygnacja z plastiku na rzecz filtrów lub saturatorów.
Są też pozytywne aspekty systemu kaucyjnego
Mimo przeważającej krytyki, w analizowanych źródłach pojawiają się również opinie wskazujące na korzyści oraz dobre praktyki:
- Korzyści ekologiczne – w części komentarzy system kaucyjny był przedstawiany jako rozwiązanie sprzyjające ochronie środowiska. Użytkownicy wskazywali na potencjalne ograniczenie liczby porzuconych opakowań oraz poprawę jakości surowców trafiających do recyklingu. Wypowiedzi często odwoływały się do przykładów Norwegii, Niemiec i Litwy, gdzie podobne systemy osiągają poziom zwrotów przekraczający 90%. Zwracano też uwagę na rozwój nowoczesnych technologii w automatach oraz model samofinansowania systemu.
- Korzyści społeczne – w komentarzach wskazywany był edukacyjny wymiar systemu, szczególnie w kontekście dzieci. Internauci podkreślali również potencjalne znaczenie finansowe systemu dla osób zbierających opakowania, w tym seniorów i osób o niższych dochodach. W części wypowiedzi pojawiał się także wątek zmiany nawyków konsumenckich na bardziej świadome i ekologiczne.
- Dobre praktyki rynkowe – komentujący chwalili sprawne działanie automatów w sieciach Lidl i Kaufland, czytelne oznaczenia opakowań stosowane m.in. przez Staropolankę, a także rozwiązania logistyczne oferowane przez Frisco, w tym odbiór opakowań bezpośrednio z domu klienta.
Internauci w większości nie kwestionują samej idei działań proekologicznych, jednak oczekują rozwiązań, które będą intuicyjne i transparentne kosztowo. W wielu wypowiedziach krytyka koncentruje się na działaniach państwa jako podmiotu odpowiedzialnego za właściwą organizację systemu. Jednocześnie marki takie jak Frisco czy Staropolanka, dzięki wyjściu naprzeciw potrzebom konsumentów, zyskały wizerunkowo, stając się przykładem firmy wrażliwej na potrzeby klienta – zauważa Tomasz Lubieniecki, kierownik Działu Raportów Medialnych w IMM.
Wokół systemu kaucyjnego widać dziś dużo emocji, co jest naturalne przy tak dużej zmianie dotyczącej codziennych nawyków konsumentów. W tej dyskusji, obok głosów krytycznych, pojawiają się jednak także argumenty wskazujące na realne korzyści środowiskowe i społeczne – zwiększenie poziomu odzysku opakowań, poprawę jakości surowca trafiającego do recyklingu czy wzrost świadomości konsumenckiej. Sama idea jest potrzebna, ale jej powodzenie będzie zależało od prostoty zasad, wygody i dostępności dla mieszkańców i konsekwentnej edukacji – dodaje Ewelina Jaskuła, Senior Account Manager w Good One PR, agencji członkowskiej ZFPR.
Źródło: IMM
