Od lipca 2026 r. duże przedsiębiorstwa w UE nie mogą co do zasady niszczyć niesprzedanej odzieży i obuwia, także tej odesłanej przez klientów. Zakaz wynika z unijnego rozporządzenia w sprawie zrównoważonych produktów (ESPR). Tegoroczny Black Friday będzie więc pierwszym testem, jak branża poradzi sobie z falą zwrotów, gdy utylizacja przestaje być prostym sposobem na „czyszczenie“ magazynów.
Czym jest ESPR i jakich firm dotyczy
ESPR (Ecodesign for Sustainable Products Regulation) to unijne rozporządzenie, które redefiniuje podejście do nadwyżek magazynowych w sektorze odzieżowym. Zgodnie z harmonogramem: od 19 lipca 2026 r. zakaz obejmuje duże przedsiębiorstwa zatrudniające powyżej 250 pracowników, a od 19 lipca 2030 r. obowiązek obejmie średnie firmy zatrudniające od 50 do 250 pracowników
Pierwszy Black Friday z unijnym zakazem niszczenia odzieży. Co oznacza ESPR dla zwrotów?
Nowy unijny zakaz wymusza na rynku modowym wdrożenie modeli gospodarki obiegu zamkniętego i odejście od marnowania zasobów. Natomiast zwroty po Czarnym Tygodniu od lat stanowią jedno z ważniejszych wyzwań operacyjnych i finansowych dla branży e-commerce. Konsumenci mają 14 dni na odstąpienie od umowy bez podania przyczyny, a sezonowe promocje – sprzyjające kupowaniu kilku rozmiarów „na próbę” – dodatkowo pogłębiają problem. Według szacunków Europejskiej Agencji Środowiska z 2024 r., do sprzedawców wraca średnio co piąte ubranie kupione przez internet, a w przypadku obuwia odsetek ten sięga nawet 30 proc.
To najtrudniejszy czas w logistyce z kilku powodów: dużego wzrostu wolumenu zakupów przy jednoczesnej znaczącej liczbie zwrotów oraz deficytu pracowników, którzy po prostu nie chcą pracować w magazynach. Na to nakłada się presja czasowa klientów, którzy nie chcą czekać na dostawy oraz nowe regulacje – mówi Sławomir Studnicki, Senior Business Developmnet Manager z PSI Polska, firmy dostarczającej oprogramowanie WMS do zarządzania procesami magazynowymi.
Nowe przepisy sprawiają, że w okresie Black Friday szczególnego znaczenia nabiera sposób zagospodarowania produktów, które nie znalazły nabywców. Dotychczas od 22 do 43 proc. odesłanych towarów ze sprzedaży online trafiało do utylizacji, zamiast wrócić na rynek. Tegoroczny 27 listopada i następujące po nim dni pokażą więc, jak przedsiębiorstwa radzą sobie z połączeniem dwóch wyzwań: sprawnej obsługi dużej liczby odesłanych zamówień i konieczności znalezienia dalszego zastosowania dla niesprzedanych produktów.
Koniec z łatwym “czyszczeniem” magazynu
Od 19 lipca 2026 r. duże przedsiębiorstwa działające w UE nie mogą już co do zasady niszczyć niesprzedanej odzieży i obuwia, w tym produktów zwróconych przez klientów. Zakaz nie ogranicza się do spalania czy składowania – obejmuje również m.in. przekazywanie nieużywanych towarów do recyklingu i inne formy odzysku bez odpowiedniego uzasadnienia.
Przepisy przewidują obowiązek ujawniania informacji o niesprzedanych produktach konsumenckich, które zostały przekazane jako odpady. Od 2 marca 2027 r. zaczną obowiązywać ujednolicone wytyczne do raportowania tych danych. Od 2030 r. zakaz obejmie również średnie przedsiębiorstwa, natomiast mikro- i małe firmy pozostają z niego wyłączone. Regulacje dotyczą zatem przede wszystkim największych graczy na rynku mody, takich jak Zalando, H&M Group czy Inditex, a także producentów dóbr luksusowych.
Zwrócony produkt nie jest bezwartościowy
Według danych przywołanych przez EEA około 70 proc. zwrotów odzieży i obuwia wynika z niedopasowania rozmiaru lub wyglądu produktu do oczekiwań kupującego. Wiele z tych rzeczy może więc ponownie trafić do sprzedaży, wiąże się to jednak z szeregiem czynności po stronie magazynu. Każdy zwrócony egzemplarz trzeba najpierw sprawdzić, a następnie skierować na właściwą ścieżkę – innej obsługi wymaga produkt gotowy do natychmiastowej sprzedaży, innej ten z uszkodzonym opakowaniem.
Nie każdy zwrócony produkt opłaca się jednak ponownie wprowadzać do sprzedaży. Koszty naprawy, przepakowania i transportu trzeba zestawić z ceną, jaką można jeszcze uzyskać – a ta maleje z każdym tygodniem, który towar spędza poza półką. Zakaz niszczenia zmienia tę kalkulację z wyboru w obowiązek: przedsiębiorstwa, które dotąd najprościej „czyściły” zapasy, wyprowadzając je z rynku, muszą teraz dla każdego niesprzedanego produktu znaleźć opłacalną ścieżkę odzysku.





