Polska dysponuje istotnym potencjałem rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym, wynikającym z rozbudowanego sektora przemysłowego i działaniom wielu firm zajmujących się przetwarzaniem odpadów i odzyskiem surowców. Jednocześnie poziom recyklingu pozostaje poniżej średniej unijnej, co wskazuje na duże możliwości dalszych inwestycji i rozwoju rynku surowców wtórnych.
Komitet ds. Zrównoważonego Biznesu Krajowej Izby Gospodarczej w piśmie skierowanym do Departamentu Zrównoważonej Gospodarki przy Ministerstwie Rozwoju i Technologii ocenia, że planowany Circular Economy Act może wzmocnić rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym, jednak jego skuteczność będzie zależeć od rozwiązania problemów popytu na surowce wtórne i harmonizacji regulacji oraz wsparcia dla MŚP.
Czym jest Circular Economy Act (CEA)
Circular Economy Act (CEA) to przepisy prawne proponowane przez Unię Europejską mające na celu wspieranie gospodarki o obiegu zamkniętym (circular economy). Model zakłada, że zasoby są wykorzystywane jak najdłużej, a odpady minimalizuje się przez ponowne użycie, naprawę, recykling i odzysk materiałów.
Proponowany akt prawny Komisja Europejska planuje przyjąć w 2026 r. Ustawa ma stworzyć w państwach UE jednolity rynek surowców wtórnych, czyli materiałów pochodzących z recyklingu, oraz zwiększyć ich produkcję i wykorzystanie w przemyśle. CEA ułatwia cały cykl życia produktów – od projektowania i użytkowania po recykling lub ponowne wykorzystanie. Dodatkowo zmniejsza przeszkody prawne i ogranicza biurokrację dla firm, wspierając ich w przejściu na bardziej zrównoważone modele produkcji. Dzięki temu ma przyczynić się do oszczędzania zasobów i ochrony środowiska.
Poziom recyklingu w Polsce
Polska, podobnie jak inne kraje UE, stoi przed obowiązkiem dalszego zwiększania poziomu recyklingu – 60% do 2030 roku. Obecnie jednak w Polsce poziom recyklingu pozostaje w wielu obszarach poniżej średniej unijnej.
To pokazuje, że istnieje duża przestrzeń do dalszego rozwoju rynku surowców wtórnych oraz inwestycji w technologie odzysku materiałów. Z tego względu inicjatywy legislacyjne Unii Europejskiej, w tym planowany Circular Economy Act, mogą odegrać istotną rolę w tworzeniu stabilnych warunków dla rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym – czytamy w Stanowisku Komitetu ds. Zrównoważonego Biznesu Krajowej Izby Gospodarczej w sprawie konsultacji Komisji Europejskiej dotyczących Circular Economy Act (CEA).
Wyzwania dla polskiego sektora recyklingu i odzysku materiałów
Komitet podkreśla, że jednym z głównych wyzwań pozostaje ograniczony popyt na materiały pochodzące z recyklingu oraz niedostatecznie rozwinięte rynki ich zastosowania. W praktyce oznacza to, że mimo rosnącej skali zbiórki odpadów, surowce wtórne nie zawsze znajdują stabilne wykorzystanie w przemyśle.
Dodatkowym problemem jest eksport odpadów zawierających cenne surowce poza Unię Europejską. W ocenie Komitetu ograniczona kontrola nad tymi przepływami osłabia rozwój europejskiego sektora recyklingu i ma znaczenie dla bezpieczeństwa surowcowego UE, szczególnie w kontekście rosnącego zapotrzebowania na surowce krytyczne, w tym pierwiastki ziem rzadkich.
Zamówienia publiczne i realne koszty dla firm
Komitet wskazuje, że zamówienia publiczne mogą stać się istotnym narzędziem budowania popytu na produkty cyrkularne, poprzez wprowadzanie kryteriów środowiskowych. Jednocześnie zwraca uwagę, że nowe wymogi – takie jak obowiązek odbioru produktów po zakończeniu użytkowania, zapewnienie napraw czy wydłużone gwarancje – mogą zwiększać koszty działalności przedsiębiorstw i wymuszać rozwój nowych modeli biznesowych.
Wprowadzenie odpowiednich kryteriów środowiskowych w zamówieniach publicznych może zwiększyć popyt na produkty projektowane z myślą o ponownym
użyciu, naprawie lub recyklingu. Jednocześnie należy zauważyć, że część takich wymogów może prowadzić do wzrostu kosztów po stronie przedsiębiorstw. Dotyczy to w szczególności obowiązków związanych z odbiorem produktów po zakończeniu ich użytkowania, zapewnieniem usług naprawczych lub wydłużaniem okresów gwarancyjnych – zauważają eksperci Komitetu KIG.
Wyzwaniem pozostaje także dostępność surowców wtórnych w określonym czasie. W warunkach sztywnych terminów realizacji zamówień publicznych zmienność podaży materiałów z recyklingu może ograniczać ich wykorzystanie, jeśli równolegle nie zostaną wzmocnione systemy ich dostaw.
End-of-Waste jako warunek rozwoju rynku
Kluczowym elementem rozwoju rynku surowców wtórnych jest mechanizm utraty statusu odpadu (End-of-Waste), który umożliwia traktowanie materiałów z recyklingu jako pełnoprawnych produktów. Obecnie w Polsce procedury w tym zakresie są czasochłonne i złożone administracyjnie, co spowalnia wprowadzanie materiałów na rynek i stanowi barierę szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw.
Utrata statusu odpadu umożliwia traktowanie surowców wtórnych jako pełnoprawnych produktów w obrocie gospodarczym, co ułatwia ich sprzedaż, transport oraz
wykorzystanie w procesach produkcyjnych. W praktyce w Polsce procedury związane z potwierdzeniem utraty statusu odpadu są często czasochłonne i wymagają przeprowadzenia szczegółowych analiz oraz uzgodnień administracyjnych. Znacząco wydłuża to proces wprowadzania surowców wtórnych na rynek oraz ogranicza rozwój nowych strumieni materiałów pochodzących z recyklingu. Dla małych i średnich przedsiębiorstw długotrwałość i złożoność tych procedur stanowi obecnie istotną barierę w rozwijaniu działalności opartej na przetwarzaniu i obrocie surowcami wtórnymi – zauważa Komitet ds. Zrównoważonego Biznesu Krajowej Izby Gospodarczej.
Rozwój gospodarki cyrkularnej wymaga również budowania zaufania konsumentów do produktów zawierających materiały z recyklingu. Komitet podkreśla znaczenie systemów klasyfikacji jakości surowców wtórnych oraz jasnego określania ich zastosowań. Pomocne mogą być także narzędzia oceny cyklu życia produktów (LCA), zwiększające przejrzystość i wiarygodność rynku.
Kluczowe warunki powodzenia CEA
W ocenie Komitetu Circular Economy Act może stać się ważnym instrumentem budowy jednolitego rynku gospodarki o obiegu zamkniętym w UE. Warunkiem jego skuteczności będzie jednak:
- większa harmonizacja regulacji między państwami członkowskimi
- ograniczenie obciążeń administracyjnych
- rozwój stabilnego rynku surowców wtórnych
- wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw
- zapewnienie równych warunków konkurencji
Komitet podkreśla, że transformacja w kierunku gospodarki cyrkularnej będzie możliwa tylko przy jednoczesnym wspieraniu innowacyjnych modeli biznesowych, wzmacnianiu konkurencyjności europejskiego przemysłu oraz zapewnieniu aktywnego udziału MŚP w tym procesie.
Źródła: KE, KIG
