Parlament Europejski 24. kwietnia 2024 r. przyjął nową dyrektywę o należytej staranności przedsiębiorstw. Nowe przepisy zobowiązują firmy do łagodzenia swojego negatywnego wpływu na prawa człowieka i środowisko.
– Dzisiejsze głosowanie to przełom w odpowiedzialnym prowadzeniu działalności gospodarczej. To wielki krok w kierunku zakończenia wyzysku ludzi i rabowania planety przez nieodpowiedzialne firmy. Dyrektywa ta jest wynikiem ciężko wywalczonego kompromisu i rezultatem wielu lat trudnych negocjacji. Jestem dumna z tego, co osiągnęliśmy z naszymi postępowymi sojusznikami. W następnej kadencji Parlamentu będziemy walczyć nie tylko o szybkie wdrożenie tej dyrektywy. Będziemy dbać też o to, by europejska gospodarka była jeszcze bardziej zrównoważona – powiedziała sprawozdawczyni Lara Wolters (S&D, DE).
Dyrektywa dotyczy firm z Unii i spoza niej, które mają obroty przekraczające 450 mln euro, oraz franczyzobiorców o obrotach przekraczających 80 mln euro. Firmy muszą opracować plan transformacji zgodny z porozumieniem paryskim. Firmy będą odpowiedzialne za wyrządzone szkody, a gdy nie będą przestrzegać przepisów, będzie można je ukarać grzywną.
Nowe przepisy wymagają od firm i ich partnerów biznesowych działających na wyższych i niższych szczeblach łańcucha dostaw, by zapobiegały swojemu negatywnemu wpływowi na prawa człowieka i środowisko, łagodziły go lub kładły mu kres. Dotyczy to także dostawców, producentów i dystrybutorów współpracujących z firmami. Wpływ przedsiębiorstw może obejmować niewolnictwo, pracę dzieci, wyzysk pracowników, utratę różnorodności biologicznej, a także zanieczyszczenie lub niszczenie dziedzictwa naturalnego.
Podejście oparte na ryzyku i plan transformacji
Nowe zasady będą miały zastosowanie do przedsiębiorstw z Unii i oraz spółek dominujących, które zatrudniają ponad 1000 pracowników i mają światowe obroty przekraczające 450 mln euro. Będą też dotyczyć franczyzobiorców o obrocie przekraczającym 80 mln euro, jeśli co najmniej 22,5 mln euro pochodzi z opłat licencyjnych. Obejmą również przedsiębiorstwa spoza Unii, spółki dominujące i franczyzobiorców osiągających te same progi obrotów w Unii. Firmy te będą musiały uwzględniać należytą staranność w swoich strategiach działań. Aby spełnić nowe wymagania, będą musiały dokonywać odpowiednich inwestycji, uzyskiwać gwarancje umowne od swoich partnerów, ulepszać swój biznesplan lub zapewniać wsparcie małym i średnim partnerom biznesowym. Firmy będą również musiały przyjąć plan transformacji. Dzięki niemu dołożą starań, aby ich model biznesowy był zgodny z celem, który przewiduje porozumienie paryskie w sprawie globalnego ocieplenia, a którego celem jest ograniczenie globalnego wzrostu temperatur do 1,5°C.
Odszkodowania dla ofiar i grzywny
Państwa członkowskie będą musiały dostarczać przedsiębiorstwom szczegółowych informacji online na temat ich obowiązków dotyczących należytej staranności. Będą to robić za pośrednictwem praktycznych portali z wytycznymi Komisji. Powołają one również lub wyznaczą organ nadzorczy, który będzie prowadzić dochodzenia i nakładać kary na firmy nieprzestrzegające przepisów. Przewidziane sankcje to wskazywanie i piętnowanie oraz grzywny w wysokości do 5 proc. światowych obrotów netto przedsiębiorstw. Aby wspierać współpracę i umożliwiać wymianę doświadczeń, Komisja ustanowi Europejską Sieć Organów Nadzoru. Firmy będą odpowiedzialne za szkody, które wyrządziły w wyniku naruszenia obowiązków w zakresie należytej staranności. Będą musiały w pełni zrekompensować straty ofiarom swoich działań.
Kolejne kroki
Dyrektywę musi teraz przyjąć Rada. Następnie zostanie ona podpisana, a potem opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE. Wejdzie w życie dwadzieścia dni później. Państwa członkowskie będą mieć dwa lata, by przenieść jej przepisy do prawa krajowego.
Nowe przepisy (z wyjątkiem obowiązków informacyjnych) będą stosowane stopniowo:
od 2027 roku do firm zatrudniających ponad 5000 pracowników i osiągających obroty przekraczające 1500 mln euro;
od 2028 roku do firm zatrudniających ponad 3000 pracowników i osiągających obroty w wysokości 900 mln euro;
od 2029 roku do wszystkich pozostałych spółek objętych dyrektywą (zatrudniających ponad 1000 pracowników i osiągających obroty przekraczające 450 mln euro).
