„Zarządzanie odpadami to miara dojrzałości środowiskowej” – podkreślają eksperci: Kacper Adamowicz CEO, ZEME i Marek Mateja, trener, doradca merytoryczny klienta, EcoMS Consulting sp. z o.o. Na co warto zwrócić uwagę w strategii zrównoważonego rozwoju i sprawozdawczości, jeśli chodzi o gospodarkę odpadami?
O odpadach w kontekście raportowania ESG wciąż mówimy zbyt rzadko – a to właśnie one stanowią widoczny gołym okiem, namacalny i łatwy do audytowania obszar odpowiedzialności środowiskowej biznesu.
Realne cele w gospodarowaniu odpadami
W obszarze gospodarki odpadami najczęściej stawiamy sobie cele związane ze zwiększeniem procentu surowców trafiających do recyklingu, zmniejszeniem odsetka frakcji kierowanej na składowiska albo redukcją całkowitego wolumenu odpadów (np. w odniesieniu do liczby wytworzonych produktów). Te cele często rozbijają się o zewnętrzne czynniki, na które nie mamy wpływu.
Na przykład: gdy planujemy redukcję odpadów trafiających na składowiska do zera, musimy pamiętać, że choć możemy to zagwarantować przy strumieniu odpadów przemysłowych, to w przypadku strumienia odpadów komunalnych nie dysponujemy narzędziami, by takie zagospodarowanie wyegzekwować. Podobnie w przypadku celów związanych z odsetkiem materiałów trafiających do recyklingu – konieczne jest staranne przeanalizowanie morfologii wytwarzanych odpadów, by założyć realistyczne wskaźniki (może się okazać, że części odpadów nie sposób zrecyklingować, z powodów technicznych albo ekonomicznych).
Kolejnym wyzwaniem w kalkulacji powyższych wskaźników jest brak kompletnej informacji o finalnej instalacji zagospodarowującej odpad. Konieczność zebrania większych partii odpadu, doczyszczenia lub przesortowania go lub innych zabiegów wymaganych zanim odpad trafi do finalnej instalacji sprawia, że odbiór realizuje lokalna firma posiadająca plac i zezwolenia na zbieranie odpadu.
Dopiero w kolejnym kroku firma ta wysyła odpad do finalnego recyklera lub zakładu utylizacji. Ten brak informacji sprawia, że faktyczne obliczenie wskaźników możliwe jest dopiero po ustaleniu instalacji, procesów którym odpad jest poddawany. Najlepszym sposobem na ustalenie powyższych są rozmowy z partnerami, pisemne deklaracje dotyczące finalnych procesów oraz regularne audyty.
Niezmitygowane lub nierealne cele mogą prowadzić do zarzutów o greenwashing i potencjalnych kar ze strony instytucji nadzorujących. W Polsce za ten obszar odpowiada Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), który może nałożyć karę proporcjonalną do obrotów – a więc szczególnie dotkliwą dla przedsiębiorstwa.
Matryca odpowiedzialności
Aby skutecznie raportować, musimy jasno określić role i odpowiedzialności poszczególnych osób. W praktyce wymaga to przypisania obowiązku przygotowywania i dostarczania danych business ownerom poszczególnych obszarów, którzy zazwyczaj są już znacząco obciążeni zadaniami i zapracowani. Dlatego tak dużym wyzwaniem jest wyegzekwowanie ich aktywnego udziału w procesie raportowania.
Najlepiej, by za dostarczanie danych odpowiadali właśnie business ownerzy, czyli osoby, które mają realny, bezpośredni wpływ na dane metryki oraz mogą wziąć za nie odpowiedzialność.
Spisane, jasne procedury
Jak pozyskujemy dane do raportów? Z jakich źródeł czerpiemy informacje? Jak będziemy je opracowywać? Jakie metodyki przyjęliśmy w naszej organizacji?
Procedury pozyskiwania danych muszą być dokładnie i szczegółowo opracowane – łącznie z instrukcjami, zrzutami ekranów z systemów informatycznych oraz wizualizacjami procesów. Dokumentacja musi być na tyle precyzyjna, by umożliwić innemu pracownikowi samodzielne wykonanie zadania, nawet przy braku wcześniejszego doświadczenia z danym procesem. Pamiętajmy, że odbiorcami tych dokumentów będą również audytorzy, weryfikujący zgodność naszych działań z deklarowanymi procedurami.
Dane i kopie zapasowe
W obszarze gospodarki odpadami, podobnie jak w innych aspektach ESG, istotnym wyzwaniem jest zgromadzenie kompletnych informacji. Znaczącym ułatwieniem jest w Polsce system BDO (Baza Danych Odpadowych), który – choć nie pozwala bezpośrednio na eksportowanie danych do arkuszy kalkulacyjnych – umożliwia to poprzez integrację z zewnętrznymi systemami. BDO nie obejmuje jednak wszystkich strumieni, np. odpadów komunalnych – w ich przypadku musimy stosować metody szacowania. Nasza metodyka określania gęstości nasypowej (czyli masy objętościowej luźno usypanego materiału) musi być transparentna i poddająca się weryfikacji podczas audytu.
Gromadząc dane, systematycznie je archiwizujemy – potrzebny będzie osobny zasób sieciowy na wszystkie dane źródłowe. Regularne zbieranie danych źródłowych i historycznych oraz przejrzysta metodyka szacowania wartości, dla których nie posiadamy konkretnych pomiarów, znacząco zmniejszą poziom stresu podczas audytu.
Przygotowanie się do raportowania, identyfikacja źródeł danych i zasobów, opracowanie procesów i matrycy odpowiedzialności – wszystkie te elementy wymagają znacznych nakładów czasu. Dlatego nie warto odkładać działań w tym zakresie, nawet jeśli regulacje takie jak pakiet Omnibus 1 (część przepisów implementujących dyrektywę CSRD w UE) umożliwiają odroczenie obowiązków raportowych lub zwalniają z nich niektóre podmioty. Wiele firm może z tego powodu nie odczuwać pilnej potrzeby inicjowania projektów ESG czy nadawania im wysokich priorytetów, jednak proaktywne podejście pozwoli uniknąć pośpiechu i błędów na późniejszych etapach implementacji.
Odpowiedzialne zarządzanie odpadami to formalny wymóg sprawozdawczości ESG i szansa na optymalizację procesów
Odpowiedzialne zarządzanie odpadami to nie tylko formalny wymóg sprawozdawczości ESG, ale przede wszystkim szansa na optymalizację procesów i realną redukcję wpływu środowiskowego. Skuteczne raportowanie w tym obszarze wymaga od nas:
- Wyznaczania realistycznych celów z uwzględnieniem ograniczeń operacyjnych
- Precyzyjnego określenia odpowiedzialności za dane i procesy
- Wdrożenia przejrzystych procedur i solidnej dokumentacji
- Systematycznej archiwizacji danych źródłowych
- Integracji z istniejącymi systemami zarządzania, jak Lean Management
- Proaktywnego podejścia, niezależnie od terminów regulacyjnych
Pamiętajmy też, że ESG to rama raportowa, ale kluczowe są narzędzia z których korzystamy. W przypadku ograniczenia ilości odpadu lub zwiększenia poziomu jego recyklingu warto rozmawiać, a czasem wywierać presję na partnerów realizujących tę usługę. Każdego roku otwierają się nowe instalacje i powstają nowe procesy – stąd zalecana jest rewizja status quo i szukanie usprawnień.
Autorami artykułu są eksperci: Kacper Adamowicz CEO, ZEME i Marek Mateja, trener, doradca merytoryczny klienta, EcoMS Consulting sp. z o.o.
