Projekt ustawy UC100, zakładający centralizację Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP), może przynieść odwrotny od zamierzonego skutek. Eksperci i najnowszy raport Instytutu Finansów Publicznych ostrzegają przed wzrostem kosztów dla przedsiębiorców, spadkiem efektywności recyklingu oraz nieuchronnym wzrostem cen produktów dla konsumentów.
Raport IFP o skutkach UC100
Autorzy opracowania przeanalizowali systemy funkcjonujące w 27 państwach Unii Europejskiej. Kraje, które stosują rozwiązania zbliżone do projektowanego modelu proponowanego przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska centralizacji Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) osiągają gorsze wyniki w recyklingu kluczowych frakcji odpadów, a koszty funkcjonowania systemu są wyższe.
Podczas debaty „Kto zapłaci za UC100?”, zorganizowanej przez Ogólnopolską Izbę Gospodarczą Ochrony Środowiska, eksperci oraz przedstawiciele nauki, biznesu i polityki ocenili, że projekt wymaga istotnych zmian. Wskazywali, że proponowane rozwiązania mogą prowadzić do wzrostu kosztów, osłabienia konkurencji oraz nie gwarantują osiągnięcia deklarowanych celów środowiskowych.
IFP: Państwowy monopol nie gwarantuje lepszych wyników
Raport Instytutu Finansów Publicznych, przygotowany przez prof. Janusza Kudłę, dr Rafała Woźniaka oraz dr Konrada Walczyka, obejmuje analizę wszystkich państw Unii Europejskiej oraz szczegółowe porównanie modeli funkcjonujących w Danii, Chorwacji i na Węgrzech – krajach stosujących rozwiązania najbardziej zbliżone do projektowanego w Polsce modelu. Wyniki są jednoznaczne. Analiza efektywności systemów nie wykazała przewagi modeli państwowych nad rozwiązaniami rynkowymi. Co więcej, zastosowana przez autorów raportu metodologia wykazała, że poziomy recyklingu szkła, metali oraz tworzyw sztucznych są w systemach państwowych istotnie niższe, niż w krajach wykorzystujących mechanizmy konkurencyjne. To szczególnie niepokojący wniosek, ponieważ te frakcje odpadów mają kluczowe znaczenie dla realizacji unijnych celów środowiskowych.
Nie ma żadnych przesłanek, by centralizacja poprawiła efektywność systemu. W wielu obszarach rozwiązania państwowe osiągają wyniki gorsze niż systemy oparte na konkurencji – podkreślał podczas prezentacji raportu prof. Janusz Kudła.
Czy proponowany model ROP przyczyni się do poprawy efektywności systemu?
Autorzy raportu zwracają uwagę, że proponowany model ROP nie przyczyni się do poprawy efektywności systemu, natomiast znacząco zwiększy ryzyko wzrostu kosztów. Projekt UC100 zakłada odejście od modelu konkurujących ze sobą organizacji odzysku opakowań i przekazanie kluczowych kompetencji państwowemu podmiotowi – Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Zdaniem ekspertów oznacza to likwidację mechanizmów rynkowych, które dziś wymuszają efektywność kosztową, transparentność i innowacyjność. Opłata opakowaniowa stanie się w praktyce nowym podatkiem nakładanym na produkty. Ostatecznie jej koszt zostanie przeniesiony na konsumentów – wskazywali autorzy raportu. Eksperci ostrzegają również, że po utworzeniu centralnego systemu opłaty mogą być stopniowo podnoszone, ponieważ państwowy monopol nie będzie podlegał presji konkurencyjnej.
Jeżeli rząd chce całkowicie przebudować funkcjonujący od ponad 20 lat system, powinien najpierw pokazać twarde dane: ile pieniędzy faktycznie brakuje w systemie, gdzie występują problemy i dlaczego obecne rozwiązania miałyby zostać zastąpione. Dziś takich analiz nie ma. Tymczasem koszty proponowanych zmian nie obciążą przedsiębiorców, lecz ostatecznie trafią do cen produktów i zapłacą za nie wszyscy konsumenci. Dlatego zamiast kosztownej rewolucji potrzebujemy rzetelnej diagnozy i reform opartych na faktach, a nie na założeniach – mówił Aleksander Traple, wiceprezes Związku Pracodawców Branży Elektroodpadów i Opakowań Elektro-Odzysk.
Pięciokrotny wzrost kosztów dla przedsiębiorców
Podczas debaty przedstawiciele branży gospodarki odpadami wskazywali, że skutki gospodarcze projektu mogą być bardzo poważne.
Nie ma żadnego racjonalnego powodu, aby burzyć system, który działa. W ciągu ostatnich dwóch dekad Polska ponad dwukrotnie zwiększyła poziom recyklingu i realizuje wymagania unijne. Tymczasem UC100 może oznaczać nawet pięciokrotny wzrost kosztów dla przedsiębiorców – ostrzegał Witold Włodarczyk, Dyrektor Generalny Ogólnopolskiej Izby Gospodarczej Ochrony Środowiska.
Jego zdaniem konsekwencje zmian odczują nie tylko firmy zajmujące się gospodarką odpadami, ale praktycznie wszyscy producenci wprowadzający na rynek produkty w opakowaniach. W efekcie wzrost kosztów zostanie przeniesiony na ceny żywności, kosmetyków, chemii gospodarczej i innych produktów codziennego użytku.
Posłanka Gabriela Lenartowicz: projekt jest kosztowny i legislacyjnie wadliwy
Jedną z najbardziej krytycznych ocen projektu przedstawiła podczas debaty posłanka Gabriela Lenartowicz, wiceprzewodnicząca sejmowej Komisji Ochrony Środowiska. Jej zdaniem projekt UC100 budzi poważne zastrzeżenia zarówno pod względem merytorycznym, jak i legislacyjnym. Posłanka zwróciła uwagę na brak transparentności procesu legislacyjnego, nieopublikowanie części opinii zgłoszonych podczas konsultacji oraz brak uzasadnienia dla wielu zmian wprowadzonych do projektu.
Jesteśmy na początku procesu legislacyjnego, a projekt zawiera rozwiązania nieefektywne, kosztogenne i – w mojej ocenie – niekonstytucyjne – podkreśliła.
Lenartowicz wskazała również, że projekt w nieuzasadniony sposób łączy wdrożenie unijnego rozporządzenia PPWR z reformą systemu ROP, mimo że są to dwa odrębne zagadnienia wymagające osobnych ścieżek legislacyjnych.
Nowoczesny ROP zamiast państwowego monopolu. Eksperci: UC100 wymaga gruntownej przebudowy
Eksperci uczestniczący w debacie podkreślali, że nie kwestionują potrzeby reformy systemu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta. Zmiany powinny jednak prowadzić do zwiększenia efektywności recyklingu, rozwoju gospodarki obiegu zamkniętego i realizacji celów środowiskowych, a nie do centralizacji systemu i tworzenia kolejnego państwowego monopolu.
Raport Instytutu Finansów Publicznych wskazuje, że skuteczniejszym kierunkiem są rozwiązania oparte na konkurencji, transparentności i odpowiedzialności uczestników rynku. Zarówno wnioski raportu, jak i głosy ekspertów oraz przedstawicieli branży prowadzą do jednoznacznej konkluzji – projekt UC100 wymaga gruntownej przebudowy przed dalszym procedowaniem.
Ogólnopolska Izba Gospodarcza Ochrony Środowiska jest organizacją samorządu gospodarczego zrzeszającą przedsiębiorców działających na rynku gospodarki odpadami, będących organizacjami odzysku oraz wprowadzających do obrotu opakowania, produkty w opakowaniach oraz sprzęt elektryczny i elektroniczny. Powołana w listopadzie 2014 r., reprezentuje i chroni interesy wszystkich jej członków zamierzających tworzyć, utrzymywać i propagować zrównoważony system gospodarowania odpadami. Działając na terenie całej Polski, zrzesza ponad stu przedsiębiorców, wśród których znajdują się podmioty o wieloletnim doświadczeniu w skutecznym zarządzaniu i gospodarowaniu odpadami.
Źródło: Związek Pracodawców Branży Elektroodpadów i Opakowań Elektro-Odzysk, OIGOŚ
