13 sierpnia 2025 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Nowe przepisy mają wprowadzić rozszerzoną odpowiedzialność producenta (ROP) w praktyce.
Projekt zakłada, że państwo – poprzez NFOŚiGW – będzie miało rolę koordynatora i dysponenta środków, ale nie jest to centralizacja w 100% oderwana od samorządów. Gminy zachowują swoje zadania w gospodarce odpadami i mają otrzymywać środki na ich realizację.
Projekt ustawy zakłada, że opłaty będą powiązane z masą i rodzajem opakowań, a samorządy otrzymają dodatkowe środki na zbiórkę i recykling. To rozwiązanie ma przynieść korzyści środowiskowe i ekonomiczne – zarówno dla gmin, jak i obywateli.
Najważniejsze założenia projektu ustawy o ROP
- Zasada „zanieczyszczający płaci” – producenci ponoszą rzeczywistą odpowiedzialność finansową za odpady powstałe z ich opakowań.
- Minimalny wpływ na ceny produktów – w pierwszym roku opłata wyniesie maksymalnie pół grosza za opakowanie.
- Motywacja do ekoprojektowania – im mniej opakowań i im lepiej nadają się do recyklingu, tym niższa opłata dla przedsiębiorcy.
- Okres przejściowy – pełne wdrożenie systemu ROP nastąpi w 2028 r., a gminy zaczną otrzymywać środki od producentów już w 2026 r.
- Zgodność z PPWR – ustawa wdraża przepisy unijnego rozporządzenia o opakowaniach i odpadach opakowaniowych.
Jak podkreśla wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska, nowy system ma być korzystny dla środowiska, zdrowia ludzi i zwierząt, a jednocześnie neutralny cenowo dla konsumentów.
Co w praktyce oznacza ROP?
- Sprawiedliwy podział kosztów – producenci finansują zbiórkę i recykling, a nie mieszkańcy w opłatach za śmieci.
- Stabilniejsze opłaty za odpady – gminy dostaną środki na zagospodarowanie odpadów, co pozwoli uniknąć wzrostów opłat, a w perspektywie je obniżyć.
- Więcej ekologicznych opakowań – producenci będą motywowani do stosowania rozwiązań przyjaznych środowisku.
- Wsparcie lokalnych systemów zbiórki – środki z ROP trafią bezpośrednio do gmin, zależnie od liczby mieszkańców i efektywności recyklingu.
Harmonogram wdrażania
- 2026 r. – opłata opakowaniowa na poziomie 8% stawki opłaty produktowej.
- 2027 r. – wzrost do 20% stawki.
- 2028 r. – pełne funkcjonowanie systemu ROP; koszty zagospodarowania odpadów pokrywają wyłącznie producenci.
Jak na ten pomysł reagują przedsiębiorcy?
W ramach Konfederacji Lewiatan już od 5 lat działa grupa ds. Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta, która zrzesza liczne sektory zainteresowane tematem ROP, w tym wprowadzających produkty w opakowaniach, organizacje odzysku, recyklerów, producentów opakowań oraz sieci handlowe.
– Większość przedstawicieli tej grupy wyraża zaniepokojenie planem scentralizowania systemu i powierzenia jego obsługi jednemu, państwowemu operatorowi. Obawiają się, że taka struktura ograniczy kontrolę nad środkami finansowymi trafiającymi do systemu. Istnieje ryzyko, że fundusze nie będą efektywnie wykorzystywane na recykling i przetwarzanie odpadów. Przykładem jest model funkcjonujący na Węgrzech – szacunki wskazują, że jedynie około 10 proc. wpłacanych tam środków faktycznie przeznacza się na recykling i zagospodarowanie odpadów – mówił niedawno w wywiadzie dla ESG Trends Piotr Mazurek, Ekspert ds. Gospodarki Obiegu Zamkniętego, Konfederacja Lewiatan.
Model inspirowany rozwiązaniami z Czech
Polski system ROP bazuje na sprawdzonych mechanizmach z Czech, unikając problemów znanych z modelu węgierskiego, w którym środki trafiały do budżetu państwa bez gwarancji ich pełnego wykorzystania na gospodarkę odpadami.
Kolejne kroki
Projekt trafi teraz do uzgodnień międzyresortowych, opiniowania i konsultacji publicznych. Publikacja ustawy w Dzienniku Ustaw planowana jest na IV kwartał 2025 r.
Źródło: MKiŚ
