W Polsce trwają prace nad ustawą wdrażającą unijną dyrektywę o przejrzystości wynagrodzeń, która ma zwiększyć jawność płac i wzmocnić zasadę równego wynagradzania kobiet i mężczyzn. Polski Instytut Ekonomiczny sprawdził w eksperymencie ankietowym, jak prawo do informacji o zarobkach współpracowników może wpłynąć na satysfakcję z pracy oraz decyzje zawodowe pracowników.
Wyniki eksperymentu ankietowego przeprowadzonego przez PIE na grupie 1680 pracowników rzucają nowe światło na skutki wdrażania unijnej dyrektywy o przejrzystości wynagrodzeń.
Z badania wynika, że hipotetyczna wiedza o tym, że współpracownicy na podobnych stanowiskach zarabiają więcej, wywołuje natychmiastowy spadek satysfakcji zawodowej. Z kolei sytuacja odwrotna – w której to respondent zarabia więcej od kolegów z zespołu – nie wpływa negatywnie na jego zadowolenie. Co kluczowe, ujawnienie niekorzystnych różnic płacowych silnie motywuje pracowników do działań korygujących.
Na podstawie przeprowadzonego badania można wnioskować, że dostępność informacji o poziomach wynagrodzeń może wpływać na osoby pracujące – na ich satysfakcję z pracy, skłonność do wnioskowania o podwyżkę, a także do poszukiwania nowego zatrudnienia. Efekty te są jednak uzależnione od tego, czy pracownicy faktycznie uzyskają informacje o wynagrodzeniach współpracowników, a więc czy o nie oficjalnie wystąpią. Z naszych badań wynika, że co trzecia osoba pracująca deklaruje, że wystąpiłaby o informację o średnich zarobkach współpracowników. Niemniej, w warunkach zwiększonej przejrzystości – np. w obliczu zakazu klauzul poufności – opisane mechanizmy mogą ujawniać się niezależnie od skłonności do występowania o informację na temat relatywnego poziomu płac – komentuje Iga Rozbicka, analityczka z Zespołu Ekonomii Behawioralnej w PIE.
Jawność płac ma potężny potencjał w ograniczaniu luki płacowej
Badanie PIE dowodzi, że jawność płac ma potężny potencjał w ograniczaniu tzw. luki płacowej. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni deklarują niższą satysfakcję, gdy dowiedzą się, że kobiety na analogicznych stanowiskach zarabiają mniej. Co ważne, reakcja kobiet na tę nierówność jest znacznie silniejsza.
Wyniki badania obrazują, że ujawnione nierówności płciowe, nawet jeśli nie dotyczą badanych bezpośrednio, wpływają zarówno na postawy, jak i skłonność do podejmowania działań korygujących wynagrodzenia. W konsekwencji, poza formalnymi mechanizmami egzekwowania ograniczenia luki płacowej przewidzianymi w dyrektywie (w firmach powyżej 100 pracujących w przypadku jej przekroczenia powyżej 5 proc.), istotną rolę mogą odgrywać również oddolne reakcje pracowników – zauważa Iga Rozbicka, analityczka z Zespołu Ekonomii Behawioralnej w PIE.
Eksperci podkreślają, że presja regulacyjna z poziomu Unii Europejskiej, połączona z nowelizacją polskiego Kodeksu Pracy z grudnia 2025 roku, zmusi pracodawców do systemowego przeglądu polityki wynagrodzeń i eliminacji nieuzasadnionych dysproporcji.
Źródło: Raport „Reakcje pracowników na przejrzystość wynagrodzeń – wyniki eksperymentu ankietowego z zastosowaniem winiet, Polski Instytut Ekonomiczny
