Czysta Produkcja (ang. Clean Production) jest metodą wytwarzania produktów, w taki sposób, by uniknąć wykorzystania niebezpiecznych substancji, a co za tym idzie powstawania toksycznych odpadów. Celem Czystej Produkcji jest zaspokojenie zapotrzebowania, ale w równowadze ze środowiskiem.
Czysta produkcja – definicja
„Czysta produkcja” (CP) definicja – jak podaje encyklopedia PWN – to: „proces zarządzania i sterowania produkcją w taki sposób, aby zapobiegać powstawaniu zanieczyszczeń i ich wprowadzaniu do środowiska”. Idea CP kładzie nacisk na to, by ograniczać marnotrawstwo zasobów surowców, energii i pracy ludzkiej.
Strategia Czystszej Produkcji
Czystsza Produkcja (CP) to rodzaj przyjaznej dla środowiska strategii zarządzania przedsiębiorstwem. A zatem czystsza produkcja jest strategią ochrony środowiska i częścią działań ukierunkowaną na zrównoważony rozwój.
Narzędzia czystszej produkcji
Do realizacji strategii CP opracowano różne narzędzia – organizacyjne, techniczne i ekonomiczne. Jak podają źródła: Stanisław Popek, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie i Adam Popek Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie w publikacji pt. „Program Czystszej Produkcji (CP) jako strategia zarządzania organizacją i jej zastosowanie w realizacji idei zrównoważonego rozwoju”, do najczęściej stosowanych narzędzi należą:
– EInA (Analiza Nakładu Środowiskowego) – ocena wpływu działalności człowieka na środowisko. Odbywa się w fazie planowania lub modyfikacji produktu,
– LCA (Life Cycle Assessment) – analiza cyklu życia produktu,
– EnTA (Ocena Technologii Życia) – analiza wpływu technologii na środowisko i zdrowie ludzi,
– ChA (ocena chemiczna) – analiza ryzyka przy użyciu substancji chemicznych,
– WA (Waste Assessment) – analiza gospodarki odpadami,
– EnA (Audyt energetyczny) – analiza zużycia energii
Jak czysta produkcja wpływa na gospodarkę?
Wpływ czystej produkcji na gospodarkę jest znaczący i wieloaspektowy ponieważ obejmuje korzyści ekologiczne i ekonomiczne. CP przynoszą korzyści zarówno przyrodzie jak i przedsiębiorstwu.
Czysta produkcja przyczynia się do redukcji emisji szkodliwych substancji do atmosfery czy do organizmu (np. w przypadku produkcji spożywczej). Ponadto, zmniejsza zużycie surowców oraz ogranicza ilość odpadów generowanych przez procesy produkcyjne, co z kolei może pomóc przedsiębiorstwom zmierzającym do zwiększenia efektywności produkcji. Niewątpliwie ma także wpływ na obniżenie kosztów produkcji czyli zwiększenie rentowności przedsiębiorstw.
Czysta produkcja sprawia, że powstałe w jej wyniku produkty są między innymi:
- nietoksyczne i energooszczędne,
- trwałe i nadające się do wielokrotnego użytku,
- łatwe w demontażu, naprawie lub przebudowie,
- wyprodukowane przy użyciu materiałów odnawialnych,
- w opakowaniach, które nadają się recyklingu lub ponownego użycia.
Techniki i procedury minimalizacji odpadów
Wdrażanie Zasad Czystszej Produkcji opiera się na dwóch podstawowych procedurach. Pierwsza to WMA (Waste Minimization Assessment), druga to przegląd ekonomiczny (za oprac. „Program Czystszej Produkcji jako strategia zarządzania organizacją i jej zastosowanie w realizacji idei zrównoważonego rozwoju” S. Popek, A.Popek).
Minimalizacja odpadów może odbywać się poprzez redukcję (np. zmiany w produkcie, zmiany w jego składzie, zmiany technologiczne) u źródła lub wykorzystanie recyrkulacji.
Cztery elementy czystej produkcji
Program czystszej produkcji, jak podają w swoim oprac. „Program Czystszej Produkcji jako strategia zarządzania organizacją i jej zastosowanie w realizacji idei zrównoważonego rozwoju” S. Popek, A.Popek, można podzielić na cztery podstawowe zasady:
Zasada ostrożności
Zasada ostrożności – organizacja musi udowodnić, że jej działania nie przynoszą szkody środowisku.
Podejście zapobiegawcze
Podejście prewencyjne – unikanie szkód w środowisku jest tańsze niż próby odbudowy po zniszczeniu. Zapobieganie zanieczyszczeniom powinno zastąpić kontrolę zanieczyszczeń.
Demokratyczna kontrola
Kontrola demokratyczna – społeczności muszą mieć dostęp do informacji o emisjach przemysłowych i rejestrach zanieczyszczeń, planach redukcji substancji toksycznych w trakcie produkcji oraz danych o składzie produktów.
Zintegrowanie i holistyczne podejście
Zintegrowane i holistyczne podejście – Społeczeństwo musi przyjąć zintegrowane podejście do wykorzystania zasobów naturalnych i konsumpcji.
Czysta Produkcja w Polsce
W Polsce ideą Czystej Produkcji zajmuje się Stowarzyszenie „Polski Ruch Czystej Produkcji”, które prowadzi Polski Rejestr Czystej Produkcji i Odpowiedzialnej Przedsiębiorczości. Organizacja ta działa na rzecz ochrony środowiska w przedsiębiorstwach i innych organizacjach i promuje podejmowanie działań z tego zakresu udowadniając, że działania takie mogą przynieść firmom korzyści. Stowarzyszenie promuje nowoczesną strategię ochrony środowiska, zalecaną przez ONZ – Czystszą Produkcję. Prowadzi także rejestr organizacji wyróżniających się w zakresie realizacji zapobiegawczej strategii ochrony środowiska – Czystszej Produkcji. Na liście przykładowych opisów wpisanych do rejestrów są:
POLAR
POLAR: „Ograniczenie ilości odpadów przez kompleksowe uregulowanie gospodarowania”
PAFAWAG
PAFAWAG: „Minimalizacja odpadów malarskich”
WIRMED
WIRMED: „Minimalizacja odpadów przy produkcji filtrów do wody”
Etapy wdrażania Strategii Czystszej Produkcji w organizacji
Przedsiębiorstwa mogą realizować strategię czystszej produkcji na dwa sposoby:
• pośrednio – poprzez udział w systemie szkoleń czystszej produkcji,
• bezpośrednio – poprzez działania proekologiczne.
red.
