Unijny mechanizm CBAM nakłada na importerów towarów wysokoemisyjnych (m.in. stali, aluminium, cementu) obowiązek zakupu certyfikatów odpowiadających emisji CO₂ wbudowanej w te produkty. Od 1 lutego 2027 r. zakup będzie odbywał się wyłącznie przez centralną unijną platformę, a cena certyfikatu będzie ustalana co tydzień na podstawie notowań EU ETS i nie podlega negocjacji.
Dagmara Barwa, ekspertka Rohlig SUUS Logistics wyjaśnia, jak zmienią się zasady zakupu i odkupu certyfikatów, na co powinny przygotować się firmy importujące do Polski i dlaczego 2027 r. wymusi nowy, kwartalny rytm rozliczeń.
Jak kupić certyfikaty CBAM? Zasady zakupu na centralnej platformie UE
Od 1 lutego 2027 r. państwa członkowskie zaczną sprzedawać certyfikaty w ramach granicznego mechanizmu węglowego, a ich zakup będzie realizowany przez centralną platformę zintegrowaną z rejestrem CBAM. Jednorazowo wniosek może objąć od 1 do 99 999 certyfikatów. Projekt zakłada, że po złożeniu jego treści nie będzie można zmienić, a wycofanie będzie możliwe wyłącznie przed dokonaniem płatności. Rozliczenia prowadzone będą w walucie euro, a do każdego zakupionego certyfikatu zostanie doliczona opłata administracyjna w wysokości 0,05 EUR.
Cena certyfikatu CBAM: 75,36 EUR za tonę CO₂
Cena certyfikatu nie jest przy tym wartością negocjowaną – wynika ze średniej ważonej cen aukcyjnych uprawnień EU ETS. Komisja Europejska ustaliła ją na 75,36 EUR za tonę CO₂ w pierwszym kwartale 2026 r. i 75,28 EUR w drugim. Od 2027 r. publikacja przechodzi z cyklu kwartalnego na tygodniowy, co skróci dystans między notowaniami uprawnień a ceną zakupu certyfikatów.
Komisja Europejska szacuje, że po wprowadzeniu progu 50 ton w zakresie mechanizmu pozostanie około 18 tys. importerów zamiast wcześniejszych 200 tys. Polska jest w tej grupie nadreprezentowana: w rejestrze okresu przejściowego figurowało 3 256 krajowych zgłaszających – to drugi wynik w całej Unii Europejskiej. Komisja zakończyła konsultacje projektu przepisów określających mechanikę zakupu i odkupu certyfikatów. Najważniejsze zmiany dotyczą centralizacji transakcji oraz zasad rozliczania nadwyżek.
Odkup certyfikatów CBAM – limity, terminy i warunki dla importerów
Importer będzie mógł złożyć jeden wniosek o odkup w roku. Warunkiem skorzystania z tej możliwości będzie wcześniejsze umorzenie wymaganej liczby certyfikatów do 30 września danego roku, a sam wniosek trzeba będzie złożyć do 31 października – uchybienie temu terminowi oznacza utratę prawa do odkupu. Zakres odkupu jest dodatkowo ograniczony: obejmuje wyłącznie tę liczbę certyfikatów, którą zgłaszający miał obowiązek nabyć w danym roku w ramach obowiązku kwartalnego. Organ rozpatruje wnioski w trzech oknach – 1 kwietnia, 1 lipca i 1 listopada – mając na to 42 dni.
Certyfikatu, który zostanie na rachunku niewykorzystany, nie odkupi od importera żadna inna firma, a te, których ani nie umorzono, ani nie objęto odkupem, są 1 listopada anulowane bez rekompensaty. Nadmiarowy zakup staje się więc kosztem, którego nie da się odzyskać. Oznacza to, że prognoza importu, wolumenu towarów i emisji wbudowanych będzie bezpośrednio wpływać na planowanie środków.
Od 2027 r. zakup certyfikatów będzie wymagał od importerów bieżącego planowania, a nie tylko rozliczenia obowiązków po zakończeniu okresu sprawozdawczego. Rok 2027 będzie pierwszym, w którym mechanizm zadziała w dwóch rytmach naraz. Z jednej strony rozliczenie roku 2026: deklaracja i umorzenie certyfikatów w terminie do 30 września 2027 r. Z drugiej – nowy obowiązek kwartalny: począwszy od 31 marca 2027 r. na koniec każdego kwartału na rachunku upoważnionego zgłaszającego musi znajdować się liczba certyfikatów odpowiadająca co najmniej 50 proc. emisji wbudowanych w towarach sprowadzonych od początku roku. Firmy powinny więc połączyć dane celne, informacje pozyskiwane od dostawców i prognozy wolumenów importu z harmonogramem CBAM.
Obowiązek kwartalny CBAM od 2027 r.: co muszą wiedzieć importerzy
Planowanie warto oprzeć na perspektywie dłuższej niż jeden rok, ponieważ obciążenie będzie systematycznie rosło. Mechanizm jest wygaszany równolegle z darmowymi uprawnieniami w ETS: w 2026 r. importer opłaca 2,5 proc. emisji wbudowanych, w 2027 r. – 5 proc., w 2030 r. – 48,5 proc., a pełne 100 proc. obowiązuje od 2034 r. Rośnie także narzut na wartości domyślne, stosowane wtedy, gdy importer nie ma zweryfikowanych danych od dostawcy – z 10 proc. w 2026 r. do 20 proc. w 2027 r. i 30 proc. od 2028 r. dla stali, aluminium, cementu i wodoru. Same wartości domyślne przestały być przy tym stałe: rozporządzenie wykonawcze 2026/1740, opublikowane 31 lipca 2026 r., koryguje je z mocą wsteczną od 1 stycznia 2026 r., więc firmy, które liczyły emisje na wcześniej pobranych tabelach, muszą je przeliczyć.
Równolegle poszerza się sam zakres mechanizmu. Komisja Europejska zaproponowała objęcie CBAM od 1 stycznia 2028 r. 180 wyrobów przetworzonych o wysokiej zawartości stali i aluminium, m.in. konstrukcji metalowych, maszyn i komponentów motoryzacyjnych. Rada UE przyjęła podejście ogólne 12 czerwca 2026 r. i poparła objęcie mechanizmem złomu poprodukcyjnego, a komisja środowiska Parlamentu Europejskiego opowiedziała się za rozszerzeniem na ponad 400 kodów produktów. Ostateczna lista jest wciąż przedmiotem negocjacji, dlatego przegląd klasyfikacji taryfowej, pochodzenia i bazy dostawców warto zacząć już teraz.
Jak przygotować się do nowych zasad?
Mimo zawężenia zakresu mechanizmu Polska pozostaje jednym z kluczowych rynków, na których przygotowanie do nowych obowiązków będzie szczególnie ważne. Firmy powinny uporządkować dane celne, informacje o pochodzeniu i masie towarów, a także dane o emisjach wbudowanych oraz prognozy importowe. W Rohlig SUUS Logistics wspieramy przedsiębiorców na każdym etapie realizacji obowiązków CBAM – od raportowania i kalkulacji emisji, przez uzyskanie statusu upoważnionego zgłaszającego i przygotowanie rocznych deklaracji, po planowanie rozliczeń oraz zakupu certyfikatów.
Projekt przepisów dotyczących sprzedaży i odkupu certyfikatów nie został jeszcze przyjęty, dlatego jego ostateczne brzmienie może ulec zmianie. Data rozpoczęcia sprzedaży – 1 lutego 2027 r. – wynika z obowiązujących regulacji.
