Do 31 grudnia 2029 roku kolejna grupa budynków komercyjnych, w tym wiele supermarketów, parków handlowych i biurowców, powinna zostać wyposażona w systemy automatyki budynkowej, o ile jest to technicznie i ekonomicznie wykonalne. Próg mocy instalacji spada do 70 kW, a samo wdrożenie to proces obejmujący audyt, projekt i testy. Paweł Zdrodowski, Technical Director w Sescom, wyjaśnia, kogo dotyczą nowe wymogi i jak ocenić opłacalność inwestycji.
Dyrektywa EPBD i wdrożenie BMS do końca 2029 roku dla budynków komercyjnych
Unijna dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (Energy Performance of Buildings Directive, EPBD) wprowadza nowe zasady mające poprawić efektywność energetyczną budynków i ograniczyć emisje CO2 w całej Unii Europejskiej. Do 31 grudnia 2029 roku kolejna grupa obiektów niemieszkalnych powinna zostać wyposażona w systemy automatyki budynkowej, o ile jest to technicznie i ekonomicznie wykonalne. Choć do tego terminu pozostały jeszcze trzy lata, dla właścicieli i zarządców nieruchomości czas na przygotowania właśnie nadszedł.
Czym jest BMS i jak działa cyfrowy mózg budynku?
BMS (Building Management System) to centrum zarządzania instalacjami technicznymi budynku. Zamiast osobnego ustawiania klimatyzacji, ręcznego odczytywania liczników czy kontrolowania wentylacji, operator otrzymuje wspólny system nadzoru. Odpowiednio skonfigurowana automatyka może ograniczać pracę instalacji po zamknięciu obiektu, dostosowywać temperaturę do warunków i alarmować o nieprawidłowościach.
Unijne przepisy posługują się określeniem BACS (Building Automation and Control Systems), czyli systemy automatyki i sterowania budynków. Nie chodzi jednak o konkretny produkt czy certyfikat, lecz o wymagane funkcjonalności. System powinien umożliwiać m.in. monitorowanie i analizowanie zużycia energii, wykrywanie spadków efektywności oraz współpracę z instalacjami technicznymi. Sam panel z wykresami nie wystarczy – znaczenie ma również możliwość rzeczywistego sterowania urządzeniami.
Kogo dotyczą nowe zasady i dlaczego próg 70 kW jest kluczowy?
Wymagania EPBD nie są zupełną nowością. Obowiązek wyposażenia określonych budynków niemieszkalnych w automatykę dotyczył już obiektów z systemami ogrzewania lub klimatyzacji o mocy powyżej 290 kW, z terminem do końca 2024 roku. Kolejny etap przewiduje obniżenie progu do powyżej 70 kW do 31 grudnia 2029 roku, przy zachowaniu warunku wykonalności technicznej i ekonomicznej.
Próg nie odnosi się do powierzchni budynku ani całkowitej mocy jego wyposażenia. Dotyczy mocy właściwych systemów ogrzewania lub klimatyzacji, również połączonych z wentylacją, które należy oceniać oddzielnie. Nie można więc automatycznie sumować mocy ogrzewania, klimatyzacji i urządzeń chłodniczych przeznaczonych do przechowywania produktów.
Nowe wymagania mogą objąć wiele supermarketów, dyskontów, parków handlowych czy budynków biurowych. W przypadku obiektów wielonajemcowych dodatkowym wyzwaniem będzie ustalenie zakresu odpowiedzialności oraz podziału kosztów modernizacji między właścicielem a najemcami. Ostateczna ocena obowiązków powinna uwzględniać również właściwe przepisy krajowe.
Modernizacja obiektów komercyjnych: terminy i budżet
Perspektywa końca 2029 roku może dawać złudne poczucie dużego zapasu czasu. Tymczasem wdrożenie automatyki to nie tylko zakup urządzeń, lecz cały proces: od audytu technicznego i sprawdzenia możliwości integracji istniejących instalacji, przez projekt i dobór technologii, aż po uruchomienie oraz testy.
Dodatkowo EPBD przewiduje inne wymagania, m.in. dotyczące monitorowania jakości środowiska wewnętrznego czy automatycznego sterowania oświetleniem. Dla części większych budynków termin wyposażenia w odpowiednią automatykę oświetlenia przypada już na koniec 2027 roku. Nie wszystkie obowiązki dotyczą jednak każdego obiektu w tym samym zakresie. Wcześniejsze rozpoczęcie przygotowań pozwala uniknąć działania pod presją terminów, lepiej zaplanować budżet i połączyć modernizację z innymi pracami technicznymi. W przypadku sieci handlowych umożliwia również etapowe wdrażanie rozwiązania, bez konieczności jednoczesnej modernizacji wszystkich placówek.
Micro-BMS, czyli automatyka dopasowana do potrzeb sieci handlowych
Rozbudowane systemy BMS znane z dużych biurowców nie zawsze są optymalnym rozwiązaniem dla pojedynczego sklepu czy średniego marketu. Alternatywą może być micro-BMS, czyli skalowalna automatyka skoncentrowana na najważniejszych instalacjach i funkcjach, z możliwością stopniowej rozbudowy. W handlu spożywczym taki system może wspierać nie tylko zarządzanie energią, ale również automatyczną rejestrację temperatur i alarmowanie o zagrożeniach dla przechowywanego towaru. Bezprzewodowe czujniki IoT, wykorzystujące technologie takie jak LoRaWAN czy Wirepas, mogą ułatwić wdrożenie bez rozległych prac instalacyjnych.
Szczególną korzyścią dla sieci handlowych jest centralne zarządzanie wieloma lokalizacjami. Operator może porównywać zużycie energii pomiędzy sklepami i szybko identyfikować odchylenia, np. niepotrzebną pracę wentylacji poza godzinami otwarcia. Trzeba jednak pamiętać, że rozwiązanie określane jako micro-BMS nie staje się automatycznie zgodne z EPBD – decyduje rzeczywisty zakres jego funkcji.
Nakłady finansowe i oszczędności. Jak ocenić opłacalność?
Inwestycji w automatykę nie warto oceniać wyłącznie przez pryzmat kosztu zakupu. Znaczenie ma całkowity koszt posiadania w perspektywie 5 – 10 lat, obejmujący wdrożenie, integrację, licencje, utrzymanie i serwis. Równie ważna jest analiza potencjalnych oszczędności. Eliminowanie jednoczesnego ogrzewania i chłodzenia, optymalizacja harmonogramów pracy urządzeń czy szybsze wykrywanie usterek mogą ograniczać zużycie energii. Skala korzyści zależy jednak od stanu wyjściowego instalacji i jakości konfiguracji systemu. Nie ma jednej wartości procentowej, którą można zagwarantować każdemu budynkowi.
Dlatego dobrym rozwiązaniem jest pilotaż i porównanie wyników przed wdrożeniem oraz po nim. W handlu spożywczym warto uwzględnić również dodatkowe korzyści, takie jak usprawnienie nadzoru nad urządzeniami i ograniczanie ryzyka strat towarowych.
Jak przygotować obiekt do nowych wymagań EPBD?
Pierwszym krokiem powinien być audyt określający moc instalacji, stan istniejącej automatyki i rzeczywisty zakres wymaganych zmian. Przy wyborze technologii warto postawić na otwarte protokoły komunikacyjne, takie jak BACnet, Modbus czy KNX, które ułatwiają integrację urządzeń różnych producentów i ograniczają ryzyko uzależnienia od jednego dostawcy.
W przypadku sieci handlowych rozsądnym podejściem jest rozpoczęcie od kilku reprezentatywnych placówek, sprawdzenie efektów i stopniowe rozszerzanie wdrożenia.
