Zdrowie publiczne, bezpieczeństwo państwa oraz stabilność gospodarki mają dziś jeden wspólny mianownik: wodę. To główny wniosek konferencji „Safe Water. Healthy People. Resilient Economies”, w której udział wzięli przedstawiciele nauki, administracji rządowej, sektora finansowego i biznesu. Wydarzenie odbyło się 28 września 2026 w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie z okazji 35-lecia UNEP/GRID-Warszawa.
Woda jako inwestycja, a nie zasób
Konferencję otworzyła Maria Andrzejewska, dyrektorka generalna UNEP/GRID-Warszawa, która jako mocny punkt wyjścia dla rozmowy o wodzie wskazała rezolucję z 2024 r. wzmacniającą politykę wodną oraz przesłania UNEP (United Nations Environment Programme). Wspomniała także o przyjętej w 2025 r. Europejskiej Strategii Odporności Wodnej – dokumencie, który ma chronić cykl wodny, zapewnić czystą i przystępną cenowo wodę oraz budować odporną i konkurencyjną gospodarkę wodną w Europie, m.in. dzięki celowi poprawy efektywności wodnej o 10% do 2030 r. i planowanym inwestycjom Europejskiego Banku Inwestycyjnego.
Prof. Mateusz Grygoruk z Centrum Badań Klimatu SGGW w swoim wystąpieniu mówił o rozdźwięku między tempem zmian klimatu a tempem planowania inwestycji wodnych. Jeszcze 30 lat temu polska hydrologia nie mierzyła się z podobnymi problemami, dziś naukowcy prognozują, że rolnictwo może w przyszłości przenieść się pod dach z powodu braku wody na polach uprawnych.
Profesor nawiązał do badania Hansena z 2023 r., które pokazało, że tempo globalnego ocieplenia dratycznie wzrasta, a zjawiska uznawane niedawno za skrajnie nietypowe, dziś są codziennością. Problem w tym, że planowanie i projektowanie infrastruktury wodnej to procesy wieloletnie, zanim inwestycja zostanie zrealizowana, warunki, dla których ją zaprojektowano, mogą już nie obowiązywać.
4R: retencja, renaturyzacja, regulacja i rezyliencja systemu wodnego
Konsekwencje widać w terenie: ponad 800 polskich rzek wysycha lub traci ciągłość przepływu, a utracony ekosystem nie odtworzy się samoistnie. Zdaniem Prof. Grygoruka przyczyną nie jest wyłącznie zmiana klimatu, lecz jej połączenie z dotychczasowym modelem gospodarowania wodą, opartym na regulacji i odprowadzaniu wody, a nie jej zatrzymywaniu w krajobrazie. Jako aspekty, które wpływają na ten stan rzeczy wymienił tzw. 4R: retencję, renaturyzację, regulację i rezyliencję systemu wodnego, kończąc wystąpienie słusznym pytaniem – dlaczego środowisko wciąż nie jest traktowane jako inwestycja?
Do tej myśli nawiązał dr hab. Piotr Wachowiak, Rektor Szkoły Głownej Handlowej w Warszawie: woda to nie tylko zasób, ale i inwestycja, bo zasób się wykorzystuje, a inwestycję pomnaża. Przywołał zamykane w Europie elektrownie jako przykład zależności energetyki od wody i ocenił, że o wodzie mówimy za mało, szczególnie w społeczeństwie. Nawiązkując z kolei do wskaźnika PKB jako obowiązującego paradygmatu, zwrócił uwagę, że nie mówi nam on wszystkiego – jego zdaniem warto ten wskaźnik uzupełniać o wymiar zdrowia i dobrostanu społeczeństw, bo z ekonomicznego punktu widzenia profilaktyka jest tańsza.
W tym samym panelu głos zabrali także inni goście. Prof. Maciej Nowicki, Członek Państwowej Rady Ochrony Przyrody i dwukrotny Minister Resortu Ochrony Środowiska (1991, 2007-2010), zwrócił uwagę, że głównym źródłem zanieczyszczeń są dziś rolnictwo i przemysł, a nie jak kiedyś sektor komunalny. Podkreślił wagę rozwoju systemów kanalizacyjnych w Polsce dla poprawy jakości życia i zdrowia Polaków.
Dorota Jarosińska z WHO European Centre for Environment, Climate Change and Health opowiedziała o nierozerwalnych związkach naszego zdrowia z dostępem do czystej i bezpiecznej wody pitnej. Podkreśliła, że choć w naszym kraju większość obywateli ma taki dostęp, to są regiony, w których jest on trudniejszy, i na te nierówności powinniśmy również zwrócić uwagę. Posłanka Gabriela Lenartowicz zapytana co oznacza dla niej bezpieczeństwo wodne odpowiedziała, że nasza cywilizacja zależy od wody, a bezpieczeństwo wodne obejmuje według niej to zarówno dostęp obywateli do czystej wody, jak i odpowiednio zabezpieczoną infrastrukturę krytyczną.
Kto odpowiada za bezpieczeństwo wodne w Polsce?
W sesji o odporności państwa wybrzmiał problem rozproszonej odpowiedzialności. Marcin Jarzyński, Zastępca Prezesa ds. Ochrony przed Powodzią i Suszą w Wody Polskie wskazał, że w gospodarce wodnej każdy podmiot coś robi, ale brakuje jednego, który by to spinał. Klucz to system, w którym każdy wie, co ma robić, a najważniejsze są: współpraca z samorządami i administracją oraz edukacja. Wojewoda Mazowiecki Mariusz Frankowski ocenił, że administracja działa czasem zbyt silosowo, a rekomendacje z najnowszego raportu Fundacji Pułaskiego (Woda jako strategiczny zasób bezpieczeństwa państwa, 2026) to wyzwanie, z którym trzeba się zmierzyć. Wspólny wniosek: infrastruktura wodna to dziś kwestia bezpieczeństwa kraju i zdrowia ludzi.
Ryzyko wodne wchodzi do banków
Ciekawe dane padły w sesji o konkurencji o zasoby. Według przedstawiciela BNP Paribas Polska, Pawła Wyrzykowskiego, ponad 20% kredytów w strefie euro trafia do firm narażonych na ryzyko wodne. W energetyce świadomość ryzyka jest już zaawansowana, ale w rolnictwie i przemyśle spożywczym tylko nieliczni analizują ślad wodny.
Katarzyna Koper z ENEA S.A. zwróciła uwagę, że nowe technologie zapewniają już chłodzenie wodą w obiegach zamkniętych, jednak większość instalacji wciąż działa w systemach otwartych. Z kolei prezeska NFOŚiGW Dorota Zawadzka-Stępniak podkreśliła, że gospodarka wodna to element budowy bezpiecznego systemu, a coraz więcej środków europejskich trafia na wspieranie rozwiązań opartych na naturze (Nature Based Solutions). Prof. Grygoruk dodał, że odpowiedzialność za wodę rozkłada się na wiele podmiotów, a obywatele mogą być także źródłem danych.
Zanieczyszczenia: nie nowe, lecz wreszcie mierzalne
Prof. Monika Żubrowska-Sudoł z Politechniki Warszawskiej zauważyła, że to nie zanieczyszczenia są „nowej generacji”, tylko metody analityczne, które pozwalają je wykrywać. Przykładowo stężenie azotu, który jest wykrywany w ściekach wynosi ok. 60–100 mg/l, natomiast mikrozanieczyszczenia mierzy się w nanogramach na litr. Jako możliwe skutki ich obecności wymieniła choroby, zmiany genetyczne oraz problemy z płodnością. Edyta Tuźnik-Kosno z Ministerstwa Infrastruktury mówiła o pracach nad przepisami związanymi z dyrektywą ściekową. Nawiązując do niej, Blanka Chmurzyńska-Brown z L’Oréal oceniła, że cel nowelizacji dyrektywy jest słuszny, jednak każda branża chce płacić za swoje zanieczyszczenia.
Technologie i finansowanie: samorząd, biznes i przyroda przy jednym stole
Ostatnia sesja, moderowana przez dr. Kamila Jawgiela z Fundacji Hydroni, dotyczyła technologii, innowacji oraz partnerstw międzysektorowych na rzecz bezpieczeństwa wodnego. Punktem wyjścia było pytanie o narastającą suszę strukturalną i niedobory wody oraz o to, jak zabezpieczyć potrzeby przemysłu, rolnictwa i gospodarstw domowych.
W dyskusji wzięli udział: Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury Urzędu m.st. Warszawy, Piotr Chmielewski, ESG Manager w NHOOD, Krzysztofa Bełz, Sustainability Manager w Kompanii Piwowarskiej, Michał Mikołajczyk, Dyrektor ds. Sprzedaży i Relacji Zewnętrznych w Rekopol Organizacja Odzysku Opakowań S.A., oraz Tamara Bińczak, Conservation Finance Officer w Eurosite.
Rozmówcy reprezentowali różne perspektywy zarządzania wodą w mieście: administrację publiczną, zarządców wielkopowierzchniowych nieruchomości, przemysł, system rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz finansowanie ochrony przyrody. Wśród poruszanych wątków znalazły się m.in. możliwość współfinansowania przez przedsiębiorstwa inwestycji wodnych realizowanych przez miasto, rola dużych nieruchomości komercyjnych w ograniczaniu zużycia wody, granice dalszej redukcji zużycia wody w produkcji przemysłowej oraz sposób mierzenia realnego efektu wspólnie finansowanych działań na rzecz zasobów wodnych.
35 lat UNEP/GRID-Warszawa – od danych do zmiany
Obchody 35-lecia naszej działalności są powodem do dumy i radości, ale także okazją do refleksji nad wyzwaniami, przed którymi stoimy. Przez ponad trzy dekady UNEP/GRID-Warszawa przekładał globalną wiedzę i doświadczenie Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska na potrzeby polskiej rzeczywistości. W centrum jubileuszowej konferencji stawiamy jeden z najcenniejszych zasobów kapitału naturalnego – wodę, od której jakości i dostępności zależą nasze zdrowie, bezpieczeństwo i odporność całej gospodarki – mówiła przed konferencją Maria Andrzejewska z UNEP/GRID-Warszawa.
Portal ESG Trends był partnerem medialnym konferencji.
