Czym różni się startup pozytywnego wpływu od zwykłej firmy z etykietą „eko”? Czy inwestorzy są gotowi wspierać impact startupy w Polsce? Jakie branże mają największy potencjał zmiany świata na lepsze – i dlaczego niektóre z nich wciąż nie przebijają się do mainstreamu? W inspirującej rozmowie Marta Poniewierka, Główny specjalista w Wydziale Planowania, Analiz i Kontroli Ministerstwa Sprawiedliwości i specjalistka ESG, współautorka raportu o startupach pozytywnego wpływu, opowiada o trendach, wyzwaniach i przykładach firm, które łączą biznes z misją.
Czym jest startup pozytywnego wpływu? Czy istnieją konkretne kryteria ESG, które muszą być spełnione, aby startup znalazł się w tej kategorii?
Marta Poniewierka: Startupy pozytywnego wpływu to coś więcej niż ESG. Nie skupiają się one jedynie na minimalizowaniu negatywnego wpływu danej działalności np. na środowisko czy lokalne społeczności. Dążą one do wprowadzenia rozwiązań, które mają przynieść rzeczywistą, istotną zmianę w danym obszarze. Taka zmiana może dotyczyć odbudowy ekosystemów lub wzrostu poszanowania praw człowieka. Startupy pozytywnego wpływu, owszem działają w celu osiągnięcia zysku (inaczej mielibyśmy do czynienia raczej z organizacją pozarządową) i rozwoju biznesu, ale nie jest to głównym celem działania takiego podmiotu.
Dobrym przykładem będzie tutaj Kopyto, z którym miałam okazję porozmawiać w trakcie współpracy przy tegorocznym raporcie. Dziewczyny niesamowicie odpowiedzialnie podchodzą do prowadzenia swojego biznesu w każdym jego aspekcie. Uważnie dobierają surowce wykorzystywane do produkcji odzieży i akcesoriów oraz dostawców. Produkcję planują tak, aby powstawało jak najmniej odpadów. Ich produkty mają z założenia służyć odbiorcy długo, nie są na chwilę. Nie stosują manipulacji marketingowych. Edukują klientów na temat świadomej konsumpcji. Ich celem jest ograniczenie negatywnego wpływu jaki na środowisko ma branża odzieżowa. Muszę przyznać, że wyznaczają sobie ambitne cele i za to je podziwiam! A przecież nie muszą tego robić, tylko wtedy tworzyłyby kolejną zwykłą markę odzieżową.
Na tegorocznej Gali startupów pozytywnego wpływu Profesor Bolesław Rok bardzo trafnie wskazał, że gdyby wyjąć impakt z takiego startupu, to znika startup. Ten pozytywny wpływ powinien być wpisany w DNA takiego startupu.
To już 6. edycja raportu – i startupów ciągle przybywa. Sky is the limit czy potrzeb jest więcej, a może dostęp do nowoczesnych technologii napędzają te pomysły? Jaka jest Pani opinia?
MP: Co roku lista startupów pozytywnego wpływu jest aktualizowana. Dopisywane są kolejne podmioty, ale niestety cześć z nich jest wykreślana. Przyczyny są różne. Najczęściej podmiot zamknął działalność lub zmienił model biznesowy w taki sposób, że nie można już o nim powiedzieć, że ma ten pozytywny wpływ.
Myślę, że zwiększa się także nasza świadomość na różne, społecznie istotne, tematy jak np. zmiana klimatu czy kryzys zdrowia psychicznego wśród młodzieży. Poszukując różnych rozwiązań, aby przeciwdziałać pojawiającym się problemom pojawiają się nowe potrzeby, w tym potrzeby konsumenckie. To może mieć wpływ na to, w jaki sposób kształtują się trendy w biznesie. Dynamicznie rozwijający się rynek nowoczesnych technologii również wpływa na to jakie biznesy powstają. Tutaj dobrym przykładem mogą być bojki pomiarowe Waterly, które służą do mierzenia jakości wody. Myślę, że jeszcze 10-20 lat temu nikt o wprowadzeniu takiej usługi nawet nie myślał.
Jakie były dla Pani najbardziej zaskakujące wnioski wynikające z analizy startupów pozytywnego wpływu w Polsce?
MP: Chyba najbardziej zaskakujące było dla mnie to, że można stworzyć firmę usprawniając oczywiste dla nas rzeczy lub wykorzystać to co dla wielu z nas jest już niepotrzebne. Tutaj podam kolejne przykłady. Pierwszym jest Släppa, która produkuje tabletki do sprzątania. Wrzucasz taką tabletkę do butelki, dolewasz wody z kranu i masz gotowy detergent do sprzątania. Mniejsza objętość i ciężar, mniej zużywanych surowców przy produkcji, mniejszy ślad węglowy przy transporcie. Genialne w swojej prostocie. Kolejnym przykładem jest EcoBean, który z fusów po kawie tworzy nowe produkty, np. olejek kawowy. Do tej pory fusy po kawie były najczęściej wyrzucane. Czasem wykorzystywało się je do nawożenia roślin lub robienia peelingu domowego. Teraz są one ponowne wykorzystane.
Kolejna rzecz jaka mnie uderzyła z rozmów z osobami prowadzącymi startupy była konieczność posiadania ogromnej wytrwałości, aby nie poddać się już na samym początku. Zakładanie i prowadzenie biznesu, zwłaszcza jak od początku kierujemy się tym pozytywnym wpływem, jest bardzo trudne. Prawie za każdym razem słyszałam o bardzo ciężkich początkach i momentach zwątpienia. Jednocześnie te same osoby powtarzały, że było warto, trzeba w siebie wierzyć i się nie poddawać. Podziwiam te osoby za ich siłę i samozaparcie. To jest naprawdę inspirujące.
Które branże wyróżniają się największym potencjałem wzrostu pod kątem pozytywnego wpływu społecznego i środowiskowego?
MP: W mojej ocenie największy wpływ społeczny czy środowiskowy będą miały te firmy, których rozwiązania zapewnią największą skalę. Nawet najbardziej zrównoważony, ekologiczny oraz stworzony z poszanowaniem praw człowieka produkt, który jest skierowany do małego grona odbiorców nie zapewni takiego wpływu jak produkt, który umożliwia większą skalowalność.
Zarówno podczas pracy nad raportem, jak i w trakcie studiów podyplomowych „Perspektywa ESG. Odpowiedzialne i zrównoważone zarządzanie” na Akademii Leona Koźmińskiego, miałam czasem wrażenie, że niektóre produkty czy inicjatywy były kierowane do ludzi z pewnej „bańki”. Osoby z tego grona są bardzo świadome i w pewnym stopniu uprzywilejowane (finansowo lub pod kątem dostępności wolnego czasu). Oczywiście produkty te są bardzo potrzebne i inspirujące, ale z perspektywy typowego konsumenta nie zmienią zbyt wiele.
Uważam, że większy wpływ będzie miało rozwiązanie, które, poza pozytywnym wpływem, jest proste i niedrogie. Tutaj dobrym przykładem może być branża odzieżowa. Konsumenci deklarują, że chętniej kupią produkt wyprodukowany w sposób zrównoważony i etyczny, a po analizie faktycznie dokonanych zakupów okazuje się, że jednak głównie kierują się ceną. I nie można mieć do tych osób pretensji. Większość osób nie jest w stanie pozwolić sobie na zakup sukienki za kilkaset złotych. Myślę, że ogromny wpływ może mieć tutaj także edukacja w zakresie odpowiedzialnej konsumpcji oraz niszczącego planetę rozwoju fast-fashion.
Jeżeli chodzi o konkretne branże to wymieniłabym tutaj przede wszystkim szeroko pojęte branże spożywczą i odzieżową, gdyż są one w ogromnej mierze odpowiedzialne za zmiany klimatu oraz nadal występują w nich przypadku łamania praw człowieka w łańcuchach dostaw. Duży wpływ mogą mieć także osoby publiczne, które mają wpływ na nasze wybory konsumenckie, np. influencerzy.
Jakie największe wyzwania stoją dziś przed startupami, które chcą budować pozytywny wpływ, a jednocześnie skalować biznes? Czy ekosystem inwestycyjny w Polsce jest gotowy wspierać startupy oparte na wartościach ESG i impactowych modelach biznesowych?
MP: Z rozmów z osobami prowadzącymi takie startupy wynika, że jednym z największych wyzwań jest zdobycie kapitału. Osoba zakładająca taki startup nie ma pewności kiedy firma zacznie zarabiać. W zależności od działalności firmy koszty te mogą być ogromne. Często konieczne jest zatrudnienia dobrych ekspertów z danej branży, którzy sporo kosztują. To jest często też duża przeszkoda przez skalowaniem biznesu.
Na szczęście rozwija się model inwestycyjny skierowany na takie startupy. Tutaj mowa zarówno o funduszach VC, jak i aniołach biznesu. Niestety dojście do momentu, w którym takie podmioty są zainteresowane inwestycją w dany startup wymaga od jego założycieli poniesienia niemałych kosztów z innych źródeł, najczęściej ze środków własnych oraz pewnego poziomu rozwoju biznesu. Tutaj przychodzą z pomocą rożnego rodzaju granty czy programy mające na celu pomaganie startupom w rozwoju biznesu w duchy pozytywnego wpływu. Przykładem może być Akademia Pozytywnego Wpływu Danone czy granty z funduszy europejskich.
Jakie praktyczne rekomendacje ma Pani dla founderów, którzy dopiero rozpoczynają pracę nad startupem z pozytywnym wpływem?
MP: Na podstawie wielu przykładów biznesów z jakimi spotkałam się w trakcie studiów oraz pracy nad raportem mogę powiedzieć, że kluczowa może być przede wszystkim otwartość. Chcąc zainwestować w startup pozytywnego wpływu chcemy, aby zainwestowane pieniądze się zwróciły i chcemy jeszcze na tym zarobić, to oczywiste. Nie powinniśmy jednak dopuścić do sytuacji, w której nasza chęć zysku i nasze działania z tym związane zabiją impakt tego startupu.
Inwestorzy powinny się zatem wsłuchać w idee powstania danego startupu oraz wpływu jaki założyciele chcą mieć na otoczenie. Bez zrozumienia tego współpraca może być frustrująca dla obu stron. Z drugiej strony analityczne podejście do danego modelu biznesowego, zwłaszcza ze strony nie zaangażowanej emocjonalnie w daną firmę, może uchronić przed wieloma kłopotami, np. przed wprowadzaniem produktu, który nie odpowiada na potrzeby rynku.
Kolejną kwestią jest ocena jakie doświadczenie mają osoby prowadzące dany startup. W przypadku, gdy po drugiej stronie jest osoba z małym doświadczeniem warto podzielić się własną wiedzą i wspierać w rozwoju firmy. W końcu inwestorowi także zależy na tym, aby startup dobrze się rozwijał.
W jakim kierunku – Pani zdaniem – będzie zmierzał sektor impact startups w Polsce i w Europie w ciągu najbliższych kilku lat?
MP: Trudno jednoznacznie to wskazać, bo sytuacja na rynku zmienia się dynamicznie. Z jednej strony następuje wzrost rozwoju technologii, z drugiej strony mamy niestabilną sytuację geopolityczną na świecie. Gdybym miała typować, to w mojej ocenie głównymi kierunkami będzie transformacja energetyczna oraz rozwiązania zmniejszające wpływ na środowisko i wpierające bioróżnorodność. Są to kwestie najbardziej palące, co odzwierciedla przedstawiona przez Komisję Europejską propozycja nowego celu klimatycznego dla Unii Europejskiej na 2040 rok. Pokazuje to, że kwestiom zmian klimatu poświęcana jest ogromna uwaga, co może pociągać za sobą skierowanie większych funduszy do projektów w tych obszarach.
Rozmowa ESG Trends
