Kobiety częściej niż mężczyźni chcą zmieniać świat na lepsze, poziom wykształcenia ma wpływ na motywacje wolontariuszy, a pomaganie nie zawsze wiąże się ze wzrostem poziomu dobrostanu – wynika z raportu „Wolontariat, który otwiera oczy” – Fundacji Deloitte Polska, Stowarzyszenia Wiosna i Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Pod koniec 2023 roku przeprowadzono badanie wpływu zaangażowania w wolontariat na jakość życia na grupie wolontariuszy Szlachetnej Paczki. Twórcy raportu szukali odpowiedzi na pytania, m.in: w jaki sposób wolontariat łączy się z poczuciem satysfakcji i zadowolenia z życia, jakie mechanizmy motywują ludzi do wolontariatu i jak je odnieść do sytuacji życiowej oraz zawodowej osób, które podejmują wysiłek pomagania innym. Czy wolontariat jest uniwersalnym narzędziem do poprawy dobrostanu, relacji w grupie, rodzinie i miejscu pracy?
– Dobrostan można rozumieć różnie – jako zadowolenie z aktualnej sytuacji życiowej albo poczucie spełnienia w życiu. Angażowanie się w pomaganie inaczej oddziałuje na każdy z nich. Ponadto motywy, które popychają nas do pomagania pełnią kluczową rolę w regulacji dobrostanu. Pomaganie z pobudek altruistycznych jest najbardziej satysfakcjonujące a egocentrycznych nieco mniej. Jednak odkryliśmy, że motywy egocentryczne też mogą sprzyjać poczuciu szczęścia jakie daje pomaganie, ale tylko wówczas, gdy u ich podłoża nie leży chęć poprawy własnego samopoczucia a na przykład zdobycia nowych doświadczeń czy poznania nowych ludzi – mówi dr hab. Beata Krzywosz-Rynkiewicz, prof. UWM, Kierownik Katedry Psychologii Klinicznej, Rozwoju i Edukacji na Wydziale Nauk Społecznych UWM.
Motywy pomagania – prezentacja wyników badania
Wyniki badania pokazały, że skomplikowane są zarówno motywy podejmowania wysiłku wolontariatu, jak i jego wpływ na poczucie szczęścia oraz dobrostan pomagających. Badanie wyłoniło cztery grupy pomagających: wolontariusze kompensacyjni, którzy stanowią 32 proc. ankietowanych – to osoby skoncentrowane na wzmocnieniu siebie i zdobyciu nowych doświadczeń; 27 proc. to wolontariusze aktywiści – chcą zmienić świat równie mocno, jak uszczęśliwić siebie; 26 proc. wolontariusze aspiracyjni – kieruje nimi chęć zmiany ludzkiego losu i pomocy innym a przy okazji zdobycia nowych umiejętności; 15 proc. to wolontariusze asekuranci – ich motywacja dotyczy zdobywania akceptacji innych i poczucia własnego bezpieczeństwa.
Analizując wyniki, badacze zauważyli, że kobiety mają motywacje bardziej idealistyczno-wspierające, podobnie jak osoby, które w wolontariat angażują się po raz kolejny. Osoby młodsze chcą pomagać, by uczyć się nowych rzeczy i się rozwijać; podobne motywacje kierują osobami na niższych stanowiskach zawodowych. Praca ma znaczenie dla poziomu motywacji – osoby niepracujące i nieuczące się wykazują wyższą chęć pomagania, a jej motywem jest wzmocnienie siebie i samorozwój. Na motywację do pomagania nie wpływają natomiast zupełnie miejsce zamieszkania czy kwestie niezależności finansowej.
Osoby decydują się na wolontariat z bardzo różnych powodów. Każdemu z wolontariuszy towarzyszy też ogrom różnych emocji. Wspólne jest jedno: zmiana – czytamy w raporcie.
Sytuacja życiowa a wolontariat
Wyniki badania pokazują, jak bardzo różni się wpływ doświadczenia wolontariatu na osobę pomagającą w zależności od tego, z jakim nastawieniem, motywacją oraz jakimi oczekiwaniami przystępuje ona do akcji. Ten sam projekt pomocy dla jednych wolontariuszy będzie wspaniałym, budującym doświadczeniem, dla innych może być trudnym przeżyciem, a nawet rozczarowaniem. U wolontariuszy aktywistów – czyli osób, u których poprawa samopoczucia, choć ważna, nie jest jedyną motywacją –poziom dobrostanu ogólnego wzrasta, szczególnie w obszarze satysfakcji z posiadanych relacji.
U wolontariuszy aspiracyjnych – czyli osób, które w niewielkim stopniu zainteresowane są doświadczeniami, mającymi przynieść im osobistą korzyść czy sympatię innych – dobrostan utrzymuje się na podobnym poziomie, jak przed rozpoczęciem akcji. U wolontariuszy kompensacyjnych – osób, dla których poczucie wdzięczności i pochwały są miłe, ale nie mniej ważne jest zadowolenie z sukcesu w sferze pomagania – następuje spadek ogólnego dobrostanu w zakresie satysfakcji z relacji i rozwoju, jednak w aspekcie zadowolenia z realizacji celów, istotnie wzrasta. Wolontariusze asekuranci – osoby, których nie interesuje rozwój osobisty czy zmiana świata na lepsze – doświadczają największego spadku dobrostanu we wszystkich badanych wymiarach, a w szczególności w obszarze związanym z poczuciem samorealizacji.
– Z doświadczeń akcji przeprowadzanych w Deloitte widzimy, że osoby biorące udział w wolontariacie są m.in. bardziej zaangażowane w zadania zawodowe czy chętniej pomagają kolegom. To również jednak wymagająca aktywność, która wiąże się z wysiłkiem i ryzykiem dużego obciążenia, dlatego powinna być dobrze zorganizowana i umieszczona w szerszym kontekście strategii biznesowej firmy. Kiedy zastanawiamy się, jak mądrze pomagać, myślimy nie tylko o tym, by nasza pomoc miała realny wpływ na życie innych, ale też o tym, jak to robić, by zadbać również o potrzeby pomagających – dać im siłę i poczucie sprawczości – mówi Agnieszka Mitoraj, prezeska Fundacji Deloitte Polska, liderka obszaru DEI w Europie Środkowej, partnerka Deloitte.
Czy pomaganie podnosi dobrostan?
Badacze wyciągnęli kilka dodatkowych wniosków z powyższej analizy. Jednym z nich jest to, że nie ma prostej zależności między pomaganiem a zmianą jakości życia. Pomaganie nie zawsze i nie wszystkich uszczęśliwia. Jest to działanie oparte na zasobach osobistych (takich jak czas, wiedza, relacje czy doświadczenie) – im wyższe wykorzystanie zasobów osobistych, tym więcej zyskuje pomagający. Czynnikiem ochronnym dla pomagania jest odpowiednia motywacja – nawet jeśli osoba ma mniejsze zasoby, to motywy zorientowane na innych, zwiększają satysfakcję z życia w wyniku pomagania.
O Raporcie
Premiera raportu odbyła się 27 lutego z okazji Światowego Dnia Organizacji Pozarządowych. W trakcie spotkania ekspertki – prof. Beata Krzywosz-Rynkiewicz z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Joanna Sadzik, Prezeska Stowarzyszenia WIOSNA i Agnieszka Mitoraj, Prezeska Fundacji Deloitte – omówiły kluczowe wnioski z badania.
Metodologia badawcza: badanie zostało przeprowadzone w 2023 roku w ciągu trzech miesięcy trwania Szlachetnej Paczki na grupie wolontariuszy biorących udział w projekcie. Zostali oni ankietowani dwukrotnie – przed podjęciem działań i po ich zakończeniu. W analizie wykorzystano odpowiedzi 876 respondentów uczestniczących w obu pomiarach. Dodatkowo przeprowadzono wywiady jakościowe z wybranymi wolontariuszami, żeby lepiej poznać ich motywację i efekty psychologiczne zaangażowania wolontariackiego.
Wyniki badania zostały opisane w dwóch artykułach opublikowanych w wydawnictwach naukowych:
- Beata Krzywosz- Rynkiewicz (2024) When Helping Brings Happiness: Changes in Psychological Well-being and Life Satisfaction and the Motivation to Help in Participatory Volunteering. Polskie Forum Psychologiczne, XXIX(2), s. 113–134
- Beata Krzywosz-Rynkiewicz i Halina Frańczak (w recenzji): Volunteerism as a Method of Building Employee Well-being in a Sustainable Development Strategy. Sage Open
Projekt został zrealizowany w ramach grantu Fundacji Deloitte Polska.
