Recykling tekstyliów to jedno z kluczowych wyzwań, przed którym stoi branża modowa. Ewa Janczukowicz-Cichosz, ekspertka ds. zrównoważonego rozwoju w LPP, w rozmowie z ESG Trends, odpowiada m.in. na trudne pytanie – czy zrównoważona moda jest możliwa.
Z wywiadu dowiecie się także jak LPP łączy rozwój biznesu z działaniami na rzecz ochrony środowiska, w jakie technologie recyklingu aktualnie inwestuje spółka i które z regulacji unijnych budzą największe emocje w branży modowej. Rozmowa z ekspertką była także okazją do zapytania o plany Grupy LPP na 2025 rok w zakresie zrównoważonego rozwoju.
Od 1 stycznia 2025 mamy w Polsce obowiązek segregacji odpadów tekstylnych. Co to oznacza dla Grupy LPP? Z jakimi obowiązkami się wiąże i jak ta regulacja wpływa na Waszą działalność?
Ewa Janczukowicz-Cichosz: Tak, to jest teraz bardzo aktualne pytanie, więc cieszę się, że od niego zaczynamy. Obecna regulacja nie wpływa bezpośrednio na to, jak funkcjonuje LPP, i nie spowodowała żadnych zmian wewnątrz naszej organizacji. Wyjaśnię, dlaczego – otóż te zbiórki są w tej chwili stricte związane z odpadami i niekoniecznie powiązane z producentami czy dystrybutorami odzieży.
Docelowo jednak taka zbiórka będzie jednym z elementów rozszerzonej odpowiedzialności producenta, która już zdecydowanie wpłynie na firmy takie jak nasza. Rozszerzona odpowiedzialność producenta będzie najprawdopodobniej wiązała się z opłatą ekomodulacyjną. Używam tutaj trybu przypuszczającego, ponieważ regulacje na poziomie Unii Europejskiej wciąż nie zostały ukonstytuowane. Obserwujemy je uważnie i mamy już pewne wyobrażenie o tym, jak mogą wyglądać, ale wiele zapisów nadal znajduje się na etapie akceptacji czy konsultacji.
Jeśli chodzi o selektywną zbiórkę odzieży, która zaczęła działać w Polsce, mam wrażenie, że poszliśmy po najmniejszej linii oporu. Większość gmin zaproponowała rozwiązanie, w którym mieszkańcy mają dowozić ubrania do punktów selektywnej zbiórki odpadów (PSZOK-ów). Ostatnio widziałam na profilu mojej dzielnicy na Facebooku dyskusję o tym, że ludzie po prostu nie mają ochoty wozić ubrań do takich punktów, bo są one zbyt odległe.
Mam wrażenie, że ten system nie jest do końca trafiony. Myślę jednak, że to dopiero początek i że regulacje są w fazie testowania. W tej chwili brakuje synchronizacji – zaczynamy zbierać odzież, ale nie mamy jeszcze pomysłu, co z nią dalej robić.
Bycie zrównoważoną firmą oznacza odpowiedzialność społeczną zarówno wobec wewnętrznych struktur, jak i w całym łańcuchu wartości – na przykład we współpracy z dostawcami. Staramy się łączyć te wszystkie elementy w naszej działalności, chociaż w branży modowej jest to bardzo trudne – Ewa Janczukowicz-Cichosz, ekspertka ds. zrównoważonego rozwoju w LPP
Czym jest opłata ekomodulacyjna i co w praktyce oznacza rozszerzona odpowiedzialności producenta „ROP”?
EJC: W strategii dotyczącej zrównoważonych i cyrkularnych tekstyliów jest zapisane, że firmy takie jak nasza będą ponosić opłatę ekomodulacyjną uzależnioną od liczby wprowadzanych na rynek europejski sztuk odzieży, obuwia czy akcesoriów. Będą też pewne ulgi, które najprawdopodobniej będą zależne od trwałości danej sztuki odzieży, posiadanych certyfikatów wyznaczonych przez Unię Europejską czy udziału recyklingu w składzie tekstyliów. Oczywiście to wszystko są wciąż nasze przypuszczenia, ponieważ przepisy nie zostały jeszcze ostatecznie uchwalone.
Wiemy jednak, że podobne regulacje działają w niektórych państwach członkowskich, na przykład we Francji, która w wielu kwestiach stanowi wzór i jest brana przez Komisję Europejską jako przykład kraju zajmującego się tekstyliami w sposób zorganizowany i zaawansowany. Co ważne, opłaty ekomodulacyjne będą przeznaczane na rozwój ekosystemu cyrkularnego.
W jednym z wywiadów powiedziała Pani, że w recyklingu nie chodzi tylko o to, by firma zmieniła swoje podejście i przeszła z modelu linearnego na cyrkularny, ale trzeba wokół tego zbudować cały ekosystem. Jak to zrobić?
EJC: Ten ekosystem oznacza, że produkty powinny być projektowane w inny sposób, ale też konieczne jest stworzenie systemu selektywnej zbiórki, która już działa na poziomie unijnym. Potrzebne są jednak inwestycje w sortowanie – takie, które pozwolą wyodrębnić tekstylia nadające się do ponownego użycia, a także sortowanie odzieży pod kątem recyklingu. To zupełnie inny proces. Obecnie sortownie w Polsce koncentrują się głównie na wyodrębnianiu odzieży do drugiego obiegu, co jest ich głównym modelem biznesowym – handlują one używaną odzieżą.
Natomiast sortowanie na potrzeby recyklingu wymaga większej precyzji i technologii. Na przykład trudno jednoznacznie ocenić, czy dana bluzka jest w całości z wiskozy, czy zawiera domieszkę poliestru. Dlatego właśnie opłaty ekomodulacyjne powinny być przeznaczone na rozwój technologii wspierających sortowanie, które jest kluczowe dla przyszłości recyklingu. Tylko wtedy będziemy mogli zamknąć obieg materiałowy w 100 proc.
Jakie wyzwania stoją przed branżą tekstylną w kontekście recyklingu? Czy obecne technologie recyklingu tekstyliów dają realne szanse na zwiększenie efektywności w przyszłości?
EJC: Kluczowe znaczenie ma nie tylko sortowanie, ale również rozwój technologii recyklingu. Jeśli przyjrzymy się branżom, które już dobrze radzą sobie z recyklingiem, to od razu na myśl przychodzi sektor opakowań. Recykling w tej branży jest bardziej rozwinięty, ponieważ firmy zabrały się za te tematy znacznie wcześniej, a materiały są zazwyczaj wykonane z monomateriałów, jak np. butelki PET czy karton.
W przypadku tekstyliów sytuacja wygląda inaczej. Wystarczy spojrzeć na metkę dowolnego ubrania – zazwyczaj mamy tam mieszanki materiałowe. Te mieszanki są stosowane z konkretnych powodów, takich jak wygoda czy funkcjonalność, np. dodanie elastanu sprawia, że ubrania lepiej się noszą. Jednak recykling takich wielomateriałowych produktów jest bardzo trudny.
Obecnie recykling tekstyliów na poziomie textile-to-textile wynosi zaledwie 1–2 proc. Dodatkowym wyzwaniem są mieszanki materiałowe, takie jak bawełna z poliestrem. Przy recyklingu chemicznym technologie potrafią rozpuścić te materiały, ale jeśli proces jest odpowiedni dla poliestru, to bawełna może być już bezużyteczna.
Jakie działania podejmuje LPP, aby sprostać tym wyzwaniom?
EJC: W odpowiedzi na te wyzwania nawiązaliśmy współpracę z polskim startupem UseWaste, który zajmuje się recyklingiem chemicznym. Nie posiadamy własnych laboratoriów, więc zainwestowaliśmy w ten projekt, wspierając go zarówno finansowo, jak i wiedzą. Na początek skupiliśmy się na recyklingu chemicznym poliestru.
W 2023 roku startup zakończył etap laboratoryjny sukcesem – z poliestrowych ubrań udało się wytworzyć półprodukty, z których następnie powstała nitka poliestrowa. Co istotne, ma ona właściwości identyczne jak nitka wykonana z materiałów pierwotnych.
Kolejnym krokiem jest praca nad recyklingiem mieszanek materiałowych. Proces ten polega na chemicznym rozpuszczaniu składników odzieży wielomateriałowej w taki sposób, aby jak najwięcej komponentów pozostało w jak najlepszej formie do ponownego użycia.
Ten etap jeszcze się nie zakończył, ale widzimy postępy i jesteśmy na dobrej drodze, by uzyskać osobne frakcje materiałów, które będą mogły być ponownie wykorzystane w branży odzieżowej.
Jakie są dalsze plany dla tej inicjatywy?
EJC: Obecnie UseWaste pracuje nad przejściem z fazy laboratoryjnej do fazy pilotażowej. My, jako LPP, jesteśmy zainteresowani kontynuacją współpracy, ale startup szuka również kolejnych partnerów, ponieważ faza pilotażowa wymaga znacznie większych nakładów finansowych.
Jak w Pani opinii pogodzić pozornie sprzeczne cele: z jednej strony Grupa LPP jako producent odzieży dąży do zwiększania sprzedaży, a z drugiej strony rośnie świadomość konsumentów, by kupować mniej, naprawiać i dbać o wydłużenie cyklu życia ubrań? Czy zrównoważony rozwój może być skutecznie wkomponowany w ten model biznesowy?
EJC: Oczywiście biznes musi się finansowo spinać – to jest nadrzędny cel. Ale kiedy ktoś mnie pyta, jak połączyć zrównoważony rozwój z rozwojem biznesu, zawsze robię krok wstecz i tłumaczę, że zrównoważony biznes to równoważenie wielu aspektów. Jeśli mówimy, że jesteśmy firmą zatrudniającą tysiące osób, to mamy zobowiązania wobec naszych pracowników, klientów i partnerów.
Bycie zrównoważoną firmą oznacza odpowiedzialność społeczną zarówno wobec wewnętrznych struktur, jak i w całym łańcuchu wartości – na przykład we współpracy z dostawcami. Dotyczy to również kwestii środowiskowych. Staramy się łączyć te wszystkie elementy w naszej działalności, chociaż w branży modowej jest to bardzo trudne. Ale wierzymy, że zrównoważony rozwój to jedyna droga, by prowadzić biznes odpowiedzialnie.
Jak LPP podchodzi do edukacji konsumentów w obszarze zrównoważonej mody?
EJC: To dla nas bardzo ważny obszar. Żyjemy w spolaryzowanym świecie – również jeśli chodzi o podejście do mody. Z jednej strony mamy osoby podążające za trendem „no buy”, czyli całkowitej rezygnacji z zakupów. To zjawisko zyskało dużą popularność, szczególnie na TikToku. Z drugiej strony są konsumenci, którzy zachłysnęli się platformami oferującymi tanie, masowe zakupy, często bez refleksji nad ich wpływem na środowisko.
Naszym celem jest zbudowanie środka – przestrzeni, w której możemy edukować konsumentów, pokazywać, jak w mądry sposób podejmować decyzje zakupowe i dbać o swoje ubrania. Chcemy, aby właśnie ten środek stał się przestrzenią dla zrównoważonej mody.
Naszą pierwszą kampanię edukacyjną nazwaliśmy „Dbaj o ubranie”. Skupiliśmy się na podstawowych kwestiach pielęgnacji odzieży, takich jak odpowiednie pranie, suszenie czy przechowywanie ubrań. Pokazaliśmy, jak niewielkie zmiany w codziennych nawykach mogą wydłużyć życie odzieży. Na przykład pranie w zbyt wysokiej temperaturze niszczy włókna – naturalne materiały mogą się kurczyć i szybciej się zużywać. Podobnie jest z wirowaniem na najwyższych obrotach – choć pranie szybciej schnie, to ubrania na tym cierpią.
Drugi etap naszej kampanii koncentrował się na naprawie ubrań. Zauważyliśmy, że ludzie często wyrzucają ubrania z drobnymi uszkodzeniami, np. z rozprutym szwem. Chcieliśmy pokazać, że ubrania można naprawiać – samodzielnie, u krawca lub nawet przerabiać, co staje się coraz bardziej popularne, szczególnie wśród młodych ludzi.
Aby zachęcić konsumentów do naprawy odzieży, w ramach kampanii rozdawaliśmy vouchery na usługi krawieckie w wielu miastach w Polsce. Chcieliśmy przełamać barierę finansową, bo wiemy, że czasami usługi naprawy mogą wydawać się zbyt kosztowne. Dzięki tej inicjatywie pokazaliśmy, że naprawa to nie tylko oszczędność, ale także krok w stronę zrównoważonego stylu życia.
Chcemy, aby ludzie świadomie podejmowali decyzje dotyczące swojej odzieży. Zależy nam na tym, by konsumentom pokazać, że istnieje mądry, sensowny środek pomiędzy skrajnościami, który nie tylko pozwala na odpowiedzialne zakupy, ale też minimalizuje nasz negatywny wpływ na środowisko.
Jakie kluczowe cele i plany w zakresie zrównoważonego rozwoju wyznaczyła sobie Grupa LPP na 2025 rok?
EJC: Od kilku lat naszym nadrzędnym celem w obszarze środowiskowym jest redukcja emisji gazów cieplarnianych w całym łańcuchu wartości. Wiem, że wiele firm obecnie skupia się na emisjach i czasami mówi się, że to takie „tunnel vision”, czyli myślenie wybiórcze. Ale prawda jest taka, że to jest absolutna podstawa. Zmiany klimatyczne to kluczowe wyzwanie, przed którym wszyscy stoimy.
Dla firmy takiej jak nasza, z bardzo rozproszonym łańcuchem wartości, redukcja emisji wymaga ogromnych nakładów – zarówno czasowych, jak i finansowych. Ponad 99 proc. naszych emisji powstaje poza bezpośrednią działalnością firmy, na poziomie dostawców towarów i usług.
Wyznaczyliśmy sobie cele zgodne z Porozumieniem Paryskim, które zostały zatwierdzone przez inicjatywę SBTi (Science Based Targets initiative). Jednym z naszych najważniejszych celów jest redukcja emisji w zakresie 3 (czyli emisji pośrednich w łańcuchu wartości) o ponad 52 proc. na sztukę zakupionego towaru do 2030 roku. Przekładając to na bardziej namacalny przykład: w 2030 roku klient, który wejdzie do naszego sklepu, kupi produkt o niższym śladzie węglowym o ponad połowę w porównaniu z 2021 rokiem.
Ten cel dekarbonizacyjny jest punktem wyjścia dla wielu innych działań, które podejmujemy. Na przykład współpracujemy z dostawcami, by pozyskiwać bardziej zrównoważone materiały. Weźmy chociażby bawełnę – T-shirt z bawełny konwencjonalnej ma wyższy ślad węglowy niż T-shirt z bawełny pochodzenia afrykańskiego, dlatego zwiększamy udział produktów wykonanych właśnie z takiej bawełny.
Poza tym, realizując naszą strategię środowiskową, skupiamy się także na innych obszarach. Redukujemy zużycie wody i energii w procesach produkcyjnych, dbamy o bezpieczeństwo chemiczne w produkcji odzieży oraz eliminujemy jednorazowy plastik, zastępując go materiałami pochodzącymi z recyklingu lub nadającymi się do ponownego przetworzenia. Tam, gdzie to możliwe, przechodzimy na karton.
Opakowania nie zawsze kojarzą się z branżą odzieżową, ale są istotnym elementem w sprzedaży. Jakie działania podejmujecie w tym zakresie?
EJC: Rzeczywiście, opakowania mogą nie wydawać się od razu oczywistym elementem w branży odzieżowej, ale są niezwykle istotne. Aby przetransportować produkty do naszych sklepów czy do domów klientów kupujących online, musimy używać dużej ilości opakowań.
Dlatego staramy się eliminować jednorazowy plastik i tam, gdzie to możliwe, zastępujemy go kartonami. Dodatkowo korzystamy wielokrotnie z kartonów przeznaczonych do transportu. To znaczący wkład w redukcję opakowań jednorazowych i zmniejszenie naszego wpływu na środowisko.
Jak Polska i polski rynek zrównoważonej mody wypadają na tle innych krajów Unii Europejskiej? Obserwując rynki zagraniczne, europejskie – czy Pani zdaniem jesteśmy na dobrej drodze? Jakie trendy w zrównoważonej modzie wybijają się obecnie na pierwszy plan?
EJC: Mogę powiedzieć, że jako firma nie odbiegamy od tego, co robią inne przedsiębiorstwa w Europie. Patrząc na nasze cele i obszary, którymi się zajmujemy w zakresie zrównoważonego rozwoju, jesteśmy na dobrej drodze. Myślę, że kluczowe teraz jest to, co dzieje się na poziomie Unii Europejskiej, ponieważ to właśnie ona wyznacza reguły gry dla całej branży.
Wierzę, że przyszłość mody może być cyrkularna. Nie chciałabym tego nazywać trendem, bo to coś więcej. Cyrkularność jest wyzwaniem, które wymaga współpracy wielu podmiotów – nie może ograniczać się do działań jednej firmy. Ekonomia cyrkularna musi być opłacalna nie tylko dla biznesu, ale również dla konsumentów.
Natomiast jednym z wyzwań jest różnorodność rynków w Europie – mamy kraje bardziej i mniej zamożne, co widać w zachowaniach konsumentów. Dlatego cyrkularna moda nie może być elitarna, tylko demokratyczna. Każdy powinien mieć możliwość zakupu ubrań, które są zgodne z zasadami cyrkularności.
Trzeba zbudować cały ekosystem, który wspiera cyrkularność – również na poziomie legislacyjnym. Regulacje powinny z jednej strony budować popyt, wymagając na przykład użycia materiałów z recyklingu, a z drugiej wspierać branżę modową finansowo, podobnie jak to ma miejsce w sektorze elektromobilności, gdzie rozwój technologii jest wspierany grantami i dofinansowaniami.
Widzimy już pewne postępy w tych działaniach, ale procesy legislacyjne w Unii Europejskiej są bardzo czasochłonne, co bywa frustrujące. Jednak kierunek jest właściwy – dążymy do zamykania obiegu tekstyliów i przekształcania odpadów w zasoby.
Ważne jest także to, żeby reguły gry były równe dla wszystkich. Niestety, teraz tak nie jest. Przykładem są platformy spoza Europy, które korzystają ze zwolnienia z opłat celnych dla paczek poniżej 150 euro. To prowadzi do tego, że konsumenci, szukając najniższych cen, korzystają z takich platform, co nie wspiera zrównoważonej mody.
Kluczowe jest więc wsparcie regulacyjne oraz ograniczenie sytuacji, w których różne firmy działają na nierównych zasadach. Ważne jest, by ustawodawcy wyznaczyli jasne granice i zadbali o to, by wszystkie podmioty miały te same obowiązki. Bez tego trudno będzie rozwijać cyrkularną modę na poziomie globalnym.
Rozmawiała: Katarzyna Łabuz
Rozmowa ESG Trends
