Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) to jedno z najważniejszych wyzwań współczesnego biznesu i strategii zrównoważonego rozwoju. Pozwala na minimalizowanie odpadów, ograniczenie wykorzystania surowców naturalnych i zmniejszenie śladu środowiskowego produkcji. Mimo rosnącej świadomości i regulacji, wdrażanie GOZ napotyka na liczne przeszkody.
Ekspertka ESG z Banku Pekao SA, Ewa Kurek, wskazuje kilka kluczowych barier, które hamują transformację, oraz podpowiada skuteczne rozwiązania.
1. Niewystarczające projektowanie produktów z myślą o recyklingu
Jedną z największych barier w GOZ jest brak produktów zaprojektowanych tak, aby ułatwiać ich ponowne wykorzystanie lub recykling. „Większość produktów trafiających na rynek nigdy nie została zaprojektowana z myślą o demontażu, segregacji czy odzysku surowca” – zwraca uwagę Ewa Kurek. Bez odpowiednich standardów „design-for-recycling” trudne jest efektywne przetwarzanie, zwłaszcza przy opakowaniach wielomateriałowych czy złożonych laminatach.
Rozwiązanie: Wprowadzenie obowiązkowych standardów projektowych, które wymuszają na producentach uwzględnianie cyklu życia produktu już na etapie koncepcji. Dodatkowo edukacja i wsparcie dla firm w zakresie zrównoważonego designu mogą przyspieszyć zmianę podejścia.
2. Wysokie koszty recyklatów i ekonomiczne bariery
Ekonomiczne aspekty mają ogromne znaczenie dla rozwoju GOZ. „Nawet tam, gdzie technologia pozwala na efektywny odzysk, barierą okazuje się ekonomia surowcowa. Surowce wtórne w Europie są droższe niż materiały dziewicze” – wskazuje ekspertka. To zjawisko określane jest jako „GOZ-premium” i powoduje, że przedsiębiorstwa wolą korzystać z tańszych surowców pierwotnych.
Rozwiązanie: Stworzenie systemów wsparcia finansowego, takich jak dopłaty, ulgi podatkowe czy preferencyjne kredyty dla firm stosujących recyklaty. Również rozwój rynku surowców wtórnych, przez standaryzację jakości i certyfikację, może obniżyć koszty.
3. Luka technologiczna i infrastrukturalna
W Polsce i wielu krajach infrastruktura recyklingowa nie jest jeszcze na poziomie, który pozwala na pełną realizację założeń GOZ. „Brakuje systemów monitoringu materiałów (np. cyfrowych paszportów), które mogłyby wspierać cyrkularność w czasie rzeczywistym” – podkreśla Ewa Kurek. Bez zaawansowanych technologii śledzenia i segregacji surowców trudno efektywnie zarządzać materiałami.
Rozwiązanie: Inwestycje w nowoczesne technologie recyklingu, rozwój cyfrowych narzędzi śledzenia produktów (digital twins, blockchain) oraz rozbudowa infrastruktury segregacji i przetwarzania odpadów.
4. Fragmentacja i niepewność regulacyjna
Unijne regulacje dotyczące GOZ są liczne, ale ich fragmentaryczność i zmieniające się ramy prawne utrudniają przedsiębiorstwom długofalowe planowanie. „GOZ jest jednym z najlepiej ‘uregulowanych’ obszarów polityki środowiskowej UE, jednak problemem jest ich fragmentacja, rozbieżna implementacja i zbyt krótkie horyzonty przejściowe” – zwraca uwagę ekspertka.
Rozwiązanie: Harmonizacja regulacji na poziomie unijnym i krajowym oraz dłuższe okresy przejściowe, które pozwolą firmom dostosować procesy produkcyjne i inwestycyjne. Jednocześnie należy zwiększać transparentność przepisów.
5. Niedostateczna integracja GOZ w strategiach biznesowych
Mimo rosnącej presji rynkowej i społecznej, wiele firm traktuje GOZ wyłącznie jako obowiązek prawny lub element komunikacji marketingowej. „Większość doświadczeń sprowadza się do podstawowego zarządzania odpadami. Bardziej zaawansowane działania pojawiają się sporadycznie” – zauważa Ewa Kurek.
Rozwiązanie: Wdrażanie GOZ jako elementu strategicznego planowania, powiązanego z innowacjami i długoterminową wizją firmy. Promowanie kultury odpowiedzialności środowiskowej oraz mierzalnych celów cyrkularności.
Transformacja gospodarki w kierunku modelu o obiegu zamkniętym wymaga systemowych zmian
Transformacja gospodarki w kierunku modelu o obiegu zamkniętym wymaga systemowych zmian i współpracy wszystkich uczestników rynku — od producentów, przez regulatorów, po inwestorów. Jak podkreśla Ewa Kurek, ekspertka ESG Banku Pekao SA: „Dopiero wtedy przemysł będzie mógł zamienić hasło GOZ z deklaracji w namacalny model biznesowy.”
Banki i instytucje finansowe odgrywają kluczową rolę, oferując produkty i kapitał wspierający innowacyjne rozwiązania z zakresu GOZ. „Kapitał zaczyna działać jak realny regulator: kieruje środki tam, gdzie cyrkularność staje się standardem rynkowym, a nie tylko ambicją na papierze” – dodaje Kurek.
Wdrażanie gospodarki o obiegu zamkniętym to nie tylko ekologiczny obowiązek, ale i szansa na nową jakość biznesu, efektywność kosztową oraz budowę przewagi konkurencyjnej na globalnym rynku.
Więcej o wyzwaniach, szansach i możliwościach związanych z GOZ w rozmowie z Ewą Kurek, ekspertką ESG Banku Pekao SA – TUTAJ.
