Jak nowe przepisy zmienią podejście firm do raportowania? Czy rynek pracy w obszarze ESG sprosta rosnącym wymaganiom? I jakie wyzwania czekają przedsiębiorstwa w kontekście zmian klimatycznych i bioróżnorodności? Monika Michalska, Ekspert ds. ESG w Nationale-Nederlanden Polska i Climate Leadership wyjaśnia, jakie trendy ESG redefiniują krajobraz biznesowy.
2025 będzie dla niektórych przedsiębiorców rokiem dużych zmian w kontekście ESG. Weszła w życie dyrektywa CSRD, która przez wiele firm jest postrzegana jako kolejny wymóg i obowiązek. Jak nowe przepisy zmienią sposób działania tych podmiotów?
Monika Michalska: Rok 2025 to moment przełomowy, głównie za sprawą wprowadzenia dyrektywy CSRD, ale także standardów sprawozdawczości ESRS. To, co się całkowicie zmieniło, to paradygmat raportowania. Wcześniej firmy miały dużą swobodę – mogły raportować według własnego uznania lub dostępnych standardów, GRI czy SASB. Teraz standardy są narzucone, co oznacza standaryzację raportowania i ujawniania kluczowych informacji o działalności organizacji. Dodatkowo, dostrzec można „efekt kaskadowy” nowej regulacji – choć w obowiązku raportowania są na początku największe organizacje, muszą one ujawniać informacje o swoim łańcuchu wartości a więc dostawcach i partnerach biznesowych.
Dodatkowo, firmy, szczególnie z określonych branż, będą miały z góry zdefiniowane tematy istotne, które muszą być uwzględnione w raportach – w przyszłości uregulują to sektorowe standardy ESRS. Oznacza to, że trudniej będzie ukrywać niektóre informacje lub odwracać uwagę innymi tematami. Transparentność staje się kluczowa.
Wiele firm już przygotowuje swoje pierwsze raporty według nowych wymagań i niebawem je opublikuje. Czego możemy się spodziewać w tych raportach?
MM: Myślę, że ten rok będzie okresem weryfikacji – firmom przyjdzie porównywać swoje podejście z innymi podmiotami, co dodatkowo uwypukli różnice w interpretacji skomplikowanych standardów ESRS. Ponieważ standardy te są dosyć rozbudowane, organizacje często stosują własne interpretacje oparte na dotychczasowych doświadczeniach. W związku z tym te pierwsze raporty mogą być stosunkowo skromne i różnorodne, co wywoła kolejną falę dyskusji nad tym, jak powinno wyglądać raportowanie zgodne z nowymi regulacjami.
Mimo wszystko najtrudniej będą miały firmy, które wcześniej nie raportowały lub prowadziły bardzo podstawowe, dobrowolne działania w obszarze ESG, zrównoważonego rozwoju czy CSR. Te organizacje dopiero zaczynają mierzyć się z nowymi wymogami, co może wprowadzić różnorodność podejść.
Z jednej strony zobaczymy firmy, które już mają doświadczenie w raportowaniu, a z drugiej – te, które dopiero zaczynają wdrażać standardy sprawozdawczości i uczą się ich w praktyce. To będzie fascynujący proces obserwowania, jak rynek dostosowuje się do tych zmian i jakie wyzwania pojawią się w trakcie tej transformacji.
Rok 2025 to moment przełomowy, głównie za sprawą wprowadzenia dyrektywy CSRD, ale także standardów sprawozdawczości ESRS. Będzie okresem weryfikacji – firmom przyjdzie porównywać swoje podejście z innymi podmiotami, co dodatkowo uwypukli różnice w interpretacji skomplikowanych standardów ESRS – Monika Michalska, Ekspert ds. ESG w Nationale-Nederlanden Polska.
Myślę, że czeka nas intensywny okres analiz i porównań praktyk stosowanych przez różne firmy. Szczególną rolę odegrają opinie audytorów, które pokażą, jak organizacje poradziły sobie z nowymi wymogami raportowania. To może być kluczowy element w ocenie jakości pierwszych raportów.
W drugiej połowie roku konferencje poświęcone ESG z pewnością będą miejscem, gdzie te tematy będą szeroko omawiane. Analiza tych raportów i wnioski z audytów mogą stać się jednym z głównych trendów w dyskusjach branżowych, a także cennym źródłem wiedzy dla firm przygotowujących kolejne raporty.
W jednej z publikacji zwraca Pani uwagę na problem z kadrami, który może się pojawić w związku z raportowaniem coraz większej liczby podmiotów. Braknie nam fachowców?
MM: Wraz ze wzrostem liczby firm, które będą objęte obowiązkiem raportowania za rok 2025 wzrośnie popyt na tzw. zielone talenty. Szacuje się, że takich organizacji, które będą potrzebowały wsparcia w zakresie raportowania będzie ponad 3 tysiące, choć dane te wymagają jeszcze aktualizacji.
Obecnie rynek specjalistów w obszarze ESG jest już w dużej mierze wysycony – wielu ekspertów pochłonęły firmy konsultingowe oraz organizacje, które już wcześniej były zobowiązane do raportowania. W tej sytuacji możemy spodziewać się intensywnych poszukiwań nowych talentów w obszarze ESG.
Dodatkowo, wyzwaniem stanie się weryfikacja jakości programów edukacyjnych, które powstały w ostatnich latach w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na specjalistyczną wiedzę a zwłaszcza tzw. Micro-credentials lub MOOC – szybkich kursów online. Na rynku pojawiło się ich wiele tak jak i nowych programów studiów na uczelniach wyższych, ale trudno ocenić ich jakość, ponieważ brakuje przejrzystości w zakresie poruszanych zagadnień i metodologii nauczania.
Firmy oferujące tego typu usługi edukacyjne będą musiały dostosować swoje plany, aby sprostać rosnącym wymaganiom rynku. Zatrudnienie w obszarze ESG i zrównoważonego rozwoju z pewnością pozostanie na wysokim poziomie, a dokształcanie osób, które chcą wejść na ten rynek, stanie się jednym z kluczowych trendów tego roku.
Zmiany klimatyczne i bioróżnorodność ma być jednym z głównych trendów ESG w tym roku. Jak firmy w Polsce są przygotowane do tego tematu?
MM: Zmiany klimatyczne i bioróżnorodność stają się coraz ważniejszymi obszarami w ramach ESG, a w 2025 roku ten trend ma się jeszcze bardziej umocnić. Dotychczas te dwa zagadnienia były traktowane oddzielnie – zarówno w debatach publicznych, jak i w strategiach firm. Niemniej jednak w środowiskach bardziej specjalistycznych od dawna zwracano uwagę na ich ścisłe powiązania. Skutki zmian klimatycznych nieodłącznie wpływają na bioróżnorodność i odwrotnie, co sprawia, że firmy muszą zacząć postrzegać te obszary jako wzajemnie zależne.
Trudnością jest brak szczegółowych regulacji dotyczących bioróżnorodności – standardy ESRS pytają m.in. o analizę odporności jednostki i jej łańcucha wartości w odniesieniu do bioróżnorodności i ekosystemów. Brzmi skomplikowanie, a na tych informacjach będzie bazował rynek finansowy aby ocenić wpływ swoich inwestycji na bioróżnorodność.
Normy ISO, które przygotowują się do wydania nowych standardów związanych z bioróżnorodnością, mogą w najbliższym czasie ułatwić firmom zrozumienie tego zagadnienia i wdrożenie odpowiednich działań.
Warto obserwować rozwój tych norm w 2025 roku, ponieważ działalność ISO, jako organizacji międzynarodowej, odzwierciedla globalne trendy w obszarze ESG. To, że ISO angażuje się w tworzenie standardów dotyczących bioróżnorodności, wskazuje na rosnące znaczenie tego tematu na całym świecie. W Polsce również możemy spodziewać się większego zainteresowania tym tematem, zwłaszcza że firmy coraz bardziej rozumieją swój wpływ na środowisko i zaczynają go uwzględniać w swoich strategiach.
Natomiast jeśli mowa o bioróżnorodności, to mam wrażenie że to wciąż stanowi wyzwanie. W pierwszych latach raportowania ESG można skorzystać z terminów wskazanych w dodatku C do standardów ESRS i „odroczyć” raportowanie wybranych ujawnień, w tym bioróżnorodności. To powoduje, że wiele firm na razie unika tego zagadnienia. Niemniej w dłuższej perspektywie regulacje i oczekiwania rynkowe zmuszą organizacje do raportowania i uwzględniania swojego wpływu na ten obszar.
Rosnące znaczenie nabierają usługi ekosystemowe – takie jak zapylanie upraw przez owady, naturalnie czysta i dostępna woda czy regulacja klimatu przez lasy – takie naturalne „usługi” są wyceniane i pokazują finansową skalę oddziaływania środowiska na biznes. Straty w bioróżnorodności przekładają się bezpośrednio na koszty dla firm, np. w rolnictwie, gdzie zmniejszenie populacji pszczół spowoduje konieczność stosowania droższych metod zapylania.
Co więcej, na znaczenie bioróżnorodności w skali globalnej wpłyną wydarzenia takie jak COP30, które odbędzie się w Brazylii – kraju kluczowym dla globalnych zasobów bioróżnorodności. To wydarzenie z pewnością wzmocni pozycję tego tematu na arenie międzynarodowej, a w konsekwencji także w strategiach ESG firm na całym świecie.
Coraz więcej mówi się także o greenwashing’u. Na horyzoncie mamy także zaostrzenie przepisów związanych z odpowiedzialną komunikacją. Co się zmieni?
MM: Tak, jednym z kluczowych tematów ESG, który zyska na znaczeniu w 2025 roku, jest odpowiedzialna komunikacja oraz walka z praktykami greenwashing’u i social washing’u. Perspektywa wdrożenia przyjętej dyrektywy Empowering Consumers for the Green Transition, zaplanowana na marzec 2026 roku, już teraz skłania firmy do przygotowań, które będą się działy przez cały 2025 rok.
Dyrektywa ta ma na celu przeciwdziałanie greenwashing’owi – szeroko pojętemu wprowadzaniu konsumentów w błąd w zakresie deklaracji i oświadczeń środowiskowych. Jej implementacja wymusi zmiany zarówno na poziomie krajowym, jak i organizacyjnym. Działy komunikacji i marketingu będą musiały zaktualizować swoje praktyki, aby dostosować się do nowych wymogów, co z kolei przyczyni się do wzrostu kompetencji w zakresie odpowiedzialnej komunikacji.
Nie tylko greenwashing będzie w centrum uwagi – coraz częściej mówi się także o social washingu, czyli wprowadzaniu w błąd w zakresie deklaracji zaangażowania społecznego firm. W połączeniu z nadchodzącą dyrektywą CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive), która wejdzie w życie w 2027 roku, te kwestie będą ważnymi tematami dyskusji.
Rok 2025 zapowiada się jako okres intensywnych prac nad wdrożeniem nowych regulacji i przygotowaniem firm do ich spełnienia. Greenwashing, social washing, należyta staranność w łańcuchu dostaw oraz przestrzeganie praw człowieka to obszary, które będą szeroko omawiane na konferencjach, w branżowych publikacjach i podczas spotkań eksperckich.
Jednocześnie firmy powinny pamiętać, że podchodzenie do tych tematów na ostatnią chwilę może prowadzić do licznych trudności. Wzrost świadomości w zakresie odpowiedzialnej komunikacji i ESG to nie tylko kwestia regulacji, ale także szansa na budowanie zaufania i przewagi konkurencyjnej w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu rynkowym.
Jak w najprostszy sposób można wyjaśnić czym jest CSDDD i należyta staranność?
MM: Dyrektywa CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) wprowadza wymogi związane z należytą starannością, obejmujące zarówno kwestie praw człowieka, jak i ochrony środowiska. Choć pierwsze raporty największych firm dotyczące tej dyrektywy mają pojawić się dopiero w 2027 roku, przygotowania muszą rozpocząć się już teraz. Wynika to z wysokiego stopnia złożoności regulacji, która odnosi się do kilkunastu międzynarodowych konwencji i standardów praw człowieka – a tych przybywa. Końcem 2024 roku przyjęto rozporządzenie zakazujące wprowadzania na rynek Unii Europejskiej produktów wytwarzanych przy użyciu pracy przymusowej.
CSDDD spowoduje weryfikowanie nie tylko polityk ale i istniejących procesów, odpowiedzialności i podejmowanych działań naprawczych w sytuacji wykrycia nieprawidłowości w obszarze naruszeń praw człowieka i negatywnego wpływu na środowisko. Teraz popularną praktyką są oświadczenia dostawcy ale już niedługo nie będzie to wystarczające.
Z perspektywy praktycznej, firma musi sprawdzić, czy jej dostawcy nie wykorzystują pracy dzieci, nie zanieczyszczają środowiska i działają zgodnie z prawem. Jeśli coś jest nie tak, firma musi podjąć działania, by to naprawić.
W 2025 roku możemy spodziewać się większej liczby inicjatyw edukacyjnych, webinarów i szkoleń dedykowanych tym zagadnieniom. Firmy muszą zweryfikować swoje polityki oraz działania swoich dostawców, by upewnić się, że są one zgodne z międzynarodowymi standardami i wymogami dyrektywy.
Tematem, który od ponad roku dominuje w mediach jest AI. Jak sztuczna inteligencja wpłynie na ESG, na raportowanie niefinansowe, na działania firm w duchu zrównoważonego rozwoju?
MM: W ciągu ostatnich dwóch lat sztuczna inteligencja rzeczywiście stała się jednym z głównych tematów także w biznesie. Mówi się o niej zarówno w kontekście optymalizacji procesów produkcyjnych, jak i innowacji w e-biznesie. Jednak coraz częściej zauważa się zjawisko tzw. AI-washing’u – czyli promowania się przez firmy jako innowacyjne organizacje wykorzystujące AI, podczas gdy jej faktyczne zastosowanie bywa marginalne.
Częstym problemem jest brak odpowiedniego szkolenia pracowników w zakresie korzystania z narzędzi AI. Firmy chętnie podkreślają swoją innowacyjność w komunikacji zewnętrznej, ale wewnątrz organizacji te technologie bywają używane sporadycznie i nie zawsze efektywnie. To tworzy pewien dysonans i może być odbierane negatywnie – zarówno przez klientów, jak i społeczeństwo.
Sztuczna inteligencja to jednak także poważne wyzwania środowiskowe i społeczne. Narzędzia AI są niezwykle energochłonne, co wiąże się z wysokimi emisjami gazów cieplarnianych. Jednocześnie rozwój infrastruktury, takiej jak serwerownie, wymaga metali rzadkich, których wydobycie bywa nieetyczne i wiąże się z naruszeniami praw człowieka. Problemem jest również brak przejrzystości – wiele firm nie ujawnia, w jaki sposób pozyskuje te surowce. Można się spodziewać, że cyfrowy ślad węglowy, generowany właśnie przez innowacyjne rozwiązania AI, również będzie ujawniany – warto zatem przemyśleć rozwiązania, które mogą wpłynąć na brak możliwości strategii ESG.
Do tego dochodzą inne zagadnienia, takie jak kwestie dezinformacji, naruszenia praw autorskich czy własności intelektualnej. AI Act, który został przyjęty w zeszłym roku, to krok w stronę uporządkowania tych problemów, ale wciąż pozostaje wiele do zrobienia. Przykładowo, w obszarze oznaczania treści generowanych przez AI czy produktów tworzonych z wykorzystaniem tych technologii wciąż brakuje pełnej transparentności.
Należy pamiętać, że sztuczna inteligencja – choć sama w sobie może przynosić korzyści – niesie za sobą istotne ryzyka ESG. Firmy, które decydują się na korzystanie z AI, powinny mieć świadomość jej wpływu środowiskowego i społecznego, bo te kwestie będą coraz bardziej podnoszone w dialogu publicznym i biznesowym. Ważne, aby organizacje nie tylko wdrażały AI, ale robiły to w sposób odpowiedzialny i transparentny.
Sektor finansowy i ubezpieczeniowy odgrywa bardzo ważną rolę w transformacji biznesu ku zrównoważonemu rozwojowi. Jakich trendów w tym obszarze możemy się spodziewać w tym roku?
MM: Rynek finansowania i ubezpieczeń coraz bardziej dostosowuje się do wyzwań związanych z ESG i zmianami klimatycznymi. W obszarze finansowania wyraźnie widać trend wspierania rozwiązań niskoemisyjnych oraz inwestowania w firmy, które mogą pochwalić się dobrymi wskaźnikami ESG.
W praktyce oznacza to preferencje dla organizacji transparentnych, które aktywnie zmniejszają swoje emisje, inwestują w technologie niskoemisyjne lub podejmują inne działania na rzecz dekarbonizacji.
Przykładem są rekordowe emisje zielonych obligacji – w 2024 roku przekroczyły one już 500 miliardów dolarów globalnie, a prognozy wskazują, że w 2025 wartość ta może wzrosnąć o kolejne 20 proc. Warto również zauważyć, że coraz popularniejsze stają się modularne finansowania klimatyczne, gdzie banki i instytucje publiczne łączą siły, by wspierać konkretne cele, takie jak rozwój energii odnawialnej, ochrona powierzchni cennych przyrodniczo czy dekarbonizacja transportu.
Jednocześnie na rynku pojawia się wiele instrumentów finansowych wspierających te inicjatywy – od ulg badawczo-rozwojowych po te związane z dofinansowaniem BHP. Oba te obszary mogą pozytywnie wpłynąć na wskaźniki ESG przedsiębiorstw, co z kolei przekłada się na większe zainteresowanie inwestorów i instytucji finansowych.
Jeżeli chodzi o ubezpieczenia, ich dynamika również zaczyna odzwierciedlać zmieniający się klimat oraz związane z nim zagrożenia. Można tutaj wyróżnić dwa główne obszary: zdrowie i mienie. Z jednej strony wzrasta potrzeba ubezpieczeń zdrowotnych uwzględniających skutki zmian klimatu – na przykład coraz częstsze choroby układu oddechowego, sercowego czy zwiększoną liczbę udarów związanych z upałami. Z drugiej strony rynek ubezpieczeń mienia również dostosowuje się do coraz bardziej nieprzewidywalnych warunków pogodowych – przykładem mogą być pożary w Los Angeles. Ubezpieczyciele w Stanach Zjednoczonych ograniczyli ubezpieczenia mienia na obszarach zagrożonych suszą i pożarami. Można się spodziewać, że podobne ograniczenia powstaną w naszym kraju.
Branża rolnicza jest tutaj szczególnie dotknięta. W 2024 roku rolnicy mocno odczuli skutki susz, przymrozków czy anomalii pogodowych, które utrudniły uprawy i zbiory. Tego typu zjawiska prowadzą do wzrostu składek ubezpieczeniowych w sektorze rolniczym i zmuszają firmy ubezpieczeniowe do bardziej precyzyjnych analiz ryzyk związanych z ESG.
W szerszym ujęciu cały sektor ubezpieczeniowy będzie coraz częściej wykorzystywał analizy ryzyk ESG, aby lepiej dopasować swoje produkty do nowych realiów. Przewiduje się, że proces wyceny składek będzie bardziej szczegółowy i uwzględni czynniki takie jak lokalne zagrożenia klimatyczne czy skutki zdrowotne zmian środowiskowych. To z kolei może prowadzić do większej odpowiedzialności zarówno po stronie ubezpieczycieli, jak i ubezpieczających się przedsiębiorstw.
Podsumowując naszą rozmowę o trendach i wyzwaniach związanych z ESG, jak ocenia Pani przygotowanie firm w Polsce do nowych przepisów, obowiązków?
MM: Użyję takiego ogólnego słowa – umiarkowanie. Są firmy, które od lat działają w tym obszarze, ale nie zdawały sobie sprawy, że już stosują zasady ESG. W momencie, gdy zaczęto szerzej mówić o ESG, pojawiła się narracja, która sugerowała, że zbieranie danych ESG jest skomplikowane i trudne. W rzeczywistości jednak wiele wskaźników i danych, które teraz muszą być raportowane w ramach ESG, firmy już zbierały, chociażby w ramach HR, BHP, Kobize, BDO czy E-PRTR. Tak więc dla firm, które miały już doświadczenie z raportowaniem tych danych, przejście na system ESG jest stosunkowo płynne. Wyzwaniem jest analiza podwójnej istotności, analizy dodatkowe, weryfikacja polityk i procedur oraz budowanie strategii ESG.
Raportowanie może być wyzwaniem dla mniejszych organizacji, które dotychczas nie miały obowiązku raportowania takich informacji i teraz będą musiały zacząć je ujawniać. Jednak i w ich przypadku można zadeklarować, że coś jest w trakcie realizacji, a dalsze dostosowanie się do nowych wymogów będzie możliwe w późniejszym czasie – takie rozwiązanie może stanowić część strategii krótkoterminowej. Nie chodzi o to, żeby na siłę tworzyć polityki i dokumenty, które w danym momencie są niekompletne, ale raczej o stopniowe przygotowanie się do wymogów, które stawiają nowe regulacje.
Cały rynek się uczy – zarówno nowych regulacji, jak i zmieniającego się podejścia do biznesu, w którym oprócz wyników finansowych będziemy raportować również wyniki ESG. Ważne jest, żeby przedsiębiorstwa zrozumiały, że nie jest niczym złym, jeśli nie uda się w pełni zrealizować strategii ESG. Istotne jest przeanalizowanie, dlaczego tak się stało, i odpowiednia korekta planów. Niestety, bardzo mało mówi się o takim podejściu – zamiast tego, często spotykamy się z narracją straszącą.
Patrząc na sytuację globalnie, Polska nie wypada najgorzej, choć na pewno nie dogonimy Francji czy Skandynawii, które były o krok do przodu w implementacji regulacji. Zajmujemy miejsce mniej więcej pośrodku Unii Europejskiej, ale dysponujemy coraz większym gronem specjalistów, zarówno na rynku krajowym, jak i międzynarodowym, którzy pomogą firmom dostosować się do nowych wymagań. W dłuższym okresie jestem przekonana, że firmy w Polsce będą w stanie poradzić sobie z tymi wyzwaniami.
Największym motywatorem przedsiębiorców do zmian są niestety kary.
MM: Nie spodziewam się natychmiastowych kar finansowych za opóźnienia w dostosowywaniu się do regulacji. Taką karą będzie utrata wizerunku, kontrahenta, wykluczenie z finansowania. Regulacje mają na celu wymuszenie odpowiednich zmian na organizacjach, ale w efekcie przedsiębiorstwa dostrzegą także korzyści płynące z dostosowania się do nich. Choć początkowo mówi się o obciążeniu, wielu przedsiębiorców zauważy, że w rzeczywistości procesy zostały uproszczone, uporządkowane, a właściciele danych zostali przypisani do konkretnych obszarów.
Czasami okazuje się, że polityki czy procesy, które były tworzone kilkanaście lat temu, nie były właściwie zarządzane. W trakcie audytu ESG można przeanalizować całą organizację, zidentyfikować luki i uporządkować strukturę organizacyjną, która do tej pory mogła być nieefektywna. Dopiero po jakimś czasie firmy zaczynają dostrzegać te korzyści, ale jak w przypadku wielu zmian – to kwestia czasu.
Rozmawiała: Katarzyna Łabuz
Rozmowa ESG Trends
