W ciągu ostatnich 3 lat obniżyło się 12 z 14 wskaźników ubóstwa energetycznego. Spadki wyniosły od 0,7 do 4,4 pkt. proc., a cele redukcji tego zjawiska
wyznaczone w Krajowym Planie w dziedzinie energii i klimatu (KPEiK) na 2030 r. zostały osiągnięte już w 2025 r. Przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu jest jednym z elementów sprawiedliwej transformacji, a badanie Polskiego Instytutu Ekonomicznego wyróżnia cztery rodzaje ubóstwa energetycznego.
4 rodzaje ubóstwa energetycznego
Z raportu PIE wynika, że w Polsce obserwujemy 4 rodzaje ubóstwa energetycznego.
- ubóstwo dochodowe (opałowe), gdy wydatki energetyczne stanowią dużą część wydatków gospodarstwa domowego
- ubóstwo strukturalneu rozumiane jako względne zubożenie spowodowane stosunkowo wysokimi rachunkami energetycznymi w porównaniu z dochodami
- ubóstwo komunalne, gdy gospodarstwo domowe nie może zaspokoić podstawowych potrzeb przez brak dostępu do odpowiedniej infrastruktury
- ubóstwo ukryte, czyli sytuację, w której gospodarstwo domowe skrajnie ogranicza konsumpcję energii z przyczyn finansowych
Poszczególne rodzaje ubóstwa częściej występują w wypadku osób posiadających status emeryta, jednoosobowych gospodarstw domowych, względnego ubóstwa (dochody poniżej 60 proc. mediany), braku dostępu do centralnego ogrzewania, ciepłej wody z sieci i gazu z sieci, mieszkania w budynku jednorodzinnym.
Polski Instytut Ekonomiczny opracował również dodatkowy wskaźnik ubóstwa energetycznego, łączącego przewidziane w ustawie Prawo energetyczne kryteria dochodowe, wydatkowe i niską efektywność energetyczną budynku. Jego szacowana wartość w 2025 r. to 1 proc. dla ogółu gospodarstw domowych. To główne
wnioski raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Cztery oblicza ubóstwa energetycznego – aktualizacja 2025”.
Pojęcie ubóstwa energetycznego a sprawiedliwa transformacja
Przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu jest jednym z elementów sprawiedliwej transformacji. Oznacza ono sytuację, w której gospodarstwo domowe nie może spełnić swoich potrzeb energetycznych (ogrzewanie, chłodzenie, oświetlenie, użytkowanie urządzeń elektrycznych) i jest zmuszone do ograniczania zużycia energii ze względu na wysokie koszty jej zakupu.
Łagodzenie skali ubóstwa jest jednym z priorytetowych celów KPEiK. Cele określone w tym zakresie na 2030 r. Udało się spełnić już w 2025 r.:
- zmniejszenie udziału gospodarstw domowych, które wydają co najmniej 10 proc. dochodów na energię do 24-26 proc. w 2030 r. i 13-20 proc. w 2040 r. (Cel spełniony – 25,5 proc. gospodarstw wydaje co najmniej 10 proc. dochodów,
- zmniejszenie udziału gospodarstw domowych, których dochody są poniżej minimum socjalnego po opłaceniu rachunków za energię do 10-11 proc. w 2030 r. i 6-8 proc. w 2040 r. (Cel osiągnięty i jesteśmy blisko spełnienia celu na 2040 r. – wskaźnik w 2025 r. wyniósł 8,1 proc.)
- utrzymanie poziomu ubóstwa energetycznego w Polsce poniżej średniej unijnej do 2040 r. (w 2025 r. wskaźnik subiektywnego ubóstwa energetycznego mierzony przez Eurostat w Polsce wyniósł 3,2 proc., w stosunku do średniej UE-27 na poziomie 8,8 proc.).
Poziom ubóstwa energetycznego w Polsce
W zależności od przyjętej miary w 2025 r. ubóstwo energetyczne dotyczyło od 1 do 35 proc. gospodarstw domowych, wobec 3-39 proc. w 2022 r. Spadek większości wskaźników wskazuje na poprawę sytuacji, ale nie oznacza całkowitego wyeliminowania problemu. W porównaniu z 2024 r. sześć miar nieznacznie wzrosło (o 0,2-2,5 pkt. proc.). Dotyczyło to przede wszystkim wskaźników związanych z udziałem wydatków na energię w dochodach, co raport wiąże ze wzrostem tego obciążenia w pierwszym kwartale 2025 r. względem analogicznego okresu 2024 r. Jednocześnie odsetek gospodarstw wydających mniej niż połowę mediany wydatków na energię wzrósł w stosunku do 2022 r. o 0,8 pkt. proc. Może to sygnalizować utrzymywanie się ukrytego ubóstwa energetycznego, czyli ograniczania zużycia energii poniżej niezbędnego poziomu.
Źródło: Polski Instytut Ekonomiczny





