Właśnie ukazał się Raport Banku Pekao „Fundacje rodzinne w Polsce. Trzy lata nowego modelu sukcesji”. To pierwsze tak kompleksowe podsumowanie funkcjonowania tej instytucji od wejścia w życie ustawy w maju 2023 roku. Autorzy nie ograniczają się do statystyk rejestracyjnych – stawiają tezę, że fundacja rodzinna staje się filarem ładu właścicielskiego polskiego kapitału prywatnego. Dla obserwatorów rynku ESG to ważna lektura ze względu na temat wymiaru G (governance).
Skala fundacji rodzinnych w Polsce
W niespełna trzy lata od uruchomienia rejestru złożono blisko 6,7 tys. wniosków o rejestrację fundacji rodzinnej, a do połowy marca 2026 roku wpisano do rejestru ponad 3,4 tys. podmiotów. Rok 2025 był rekordowy pod względem liczby złożonych wniosków – wpłynęło ich ponad 2,7 tys., o 19% więcej niż w 2024 roku. Dane te potwierdzają, że ustawa odpowiedziała na realną potrzebę właścicieli firm i rodzin zamożnych.
Jednocześnie raport sygnalizuje strukturalne napięcie: popyt wyraźnie przewyższa zdolności operacyjne systemu rejestrowego. Średni czas rozpoznania wniosków o rejestrację wynosi obecnie około 14 miesięcy.
Kim są fundatorzy i dlaczego to istotne z perspektywy „G jak Governance”
Około 60% fundatorów mieści się w przedziale wieku 40–59 lat, a średni wiek fundatora wynosi 52 lata. Raport interpretuje to jednoznacznie: fundacja nie jest wyłącznie narzędziem „ostatniej chwili”, lecz coraz częściej elementem planowania właścicielskiego, inwestycyjnego i rodzinnego jeszcze w okresie aktywnego prowadzenia biznesu.
To przesunięcie – z etapu „reaktywnego” na „strategiczny” – ma bezpośrednie znaczenie dla jakości governance. Fundator w pełni aktywny zawodowo ma czas, sprawczość i autorytet, by świadomie zaprojektować transfer majątku i zasady działania fundacji na kolejne dekady, zanim presja zdrowotna lub pokoleniowa wymusi działania ad hoc.
W 56% fundacji występuje co najmniej trzech beneficjentów, a blisko 30% obejmuje czterech lub więcej uprawnionych. Taka konstrukcja sprzyja oddzieleniu bieżącego zarządzania od kwestii właścicielskich i zwiększa przewidywalność procesu sukcesji.
Governance: gdzie tkwi realna wartość fundacji
Z perspektywy ESG – najważniejszy rozdział raportu poświęcony jest fundacji jako filarowi ładu korporacyjnego. Autorzy stawiają tezę, że największym błędem w myśleniu o fundacji jest redukowanie jej do funkcji sukcesyjnej albo podatkowej.
Raport opisuje trzy organy przewidziane ustawą: zarząd, radę nadzorczą oraz zgromadzenie beneficjentów. Rada nadzorcza jest fakultatywna, ale staje się obowiązkowa, gdy liczba beneficjentów przekracza 25 osób. Ustawa przyznaje beneficjentom nie tylko uprawnienia majątkowe, lecz także prawo do informacji o działalności fundacji oraz do kierowania do organów uwag, opinii i rekomendacji.
Jednak kluczowe spostrzeżenie autorów brzmi następująco: ustawa wskazuje organy i minimalne relacje, ale praktyczny governance tworzą statut, polityki wewnętrzne i raportowanie. Bez tych elementów fundacja może pozostać wyłącznie formalnym opakowaniem majątku, zamiast stać się instytucją właścicielską.
Rekomendowany model ładu obejmuje sześć elementów: zdefiniowany cel fundacji, zasady wykonywania praw właścicielskich, katalog spraw zastrzeżonych, politykę świadczeń, politykę informacji oraz politykę konfliktu interesów.
Fundacja w akcjonariacie spółek publicznych – nowy standard nadzoru
Raport odnotowuje, że fundacje rodzinne pojawiły się już w akcjonariacie około 50 spółek notowanych na Głównym Rynku GPW jako podmioty posiadające co najmniej 5% ogólnej liczby głosów. To oznacza, że fundacja rodzinna weszła do realnego obrotu właścicielskiego, również w środowisku, gdzie standardy nadzoru, transparentności i odpowiedzialności za decyzje są szczególnie widoczne.
Autorzy formułują tu wyraźną rekomendację: fundacja będąca właścicielem spółki operacyjnej musi mieć jasne zasady wykonywania praw właścicielskich – kto reprezentuje ją na walnym zgromadzeniu, jakie decyzje wymagają zgody organów fundacji, według jakich kryteriów wybierani są członkowie rady nadzorczej spółki, jaka jest oczekiwana polityka dywidendowa. Kluczowe jest przy tym rozdzielenie dwóch porządków: ładu fundacji i ładu spółki.
Next gen: przygotowanie, nie tylko dziedziczenie
Z perspektywy długoterminowego governance raport poświęca szczególną uwagę przygotowaniu kolejnego pokolenia. Samo znalezienie się w kręgu beneficjentów nie tworzy jeszcze kompetencji do podejmowania odpowiedzialnych decyzji. Autorzy opisują pięcioetapową ścieżkę: od edukacji i obserwacji, przez odpowiedzialność projektową i udział w komitetach, po formalny mandat organowy oparty na kompetencjach, nie wyłącznie na pokrewieństwie.
Fundacje rodzinne coraz częściej wybierane są jako narzędzie porządkujące zarówno kwestie własnościowe, jak i relacje między rodziną a biznesem. Sama fundacja nie gwarantuje jeszcze powodzenia sukcesji. Kluczowe znaczenie mają dobrze zaprojektowane zasady: jasny podział kompetencji, polityka inwestycyjna, reguły wypłat świadczeń oraz mechanizmy rozwiązywania sporów – mówi Ewa Kurek, ekspertka w Departamencie Analiz Makroekonomicznych Banku Pekao, współautorka raportu.
Raport przywołuje dane z polskiej edycji badania PwC Family Business Survey z 2026 roku: 70% badanych firm wskazuje potrzebę specjalistycznych umiejętności i wykształcenia w zakresie nowoczesnych praktyk biznesowych, 31% podkreśla brak zainteresowania kolejnego pokolenia dołączeniem do biznesu oraz niechęć starszego pokolenia do przekazania przywództwa.
Trzy warunki dojrzałości – i rekomendacje dla rynku
Podsumowując bilans prawny i instytucjonalny, raport wskazuje trzy warunki dojrzałości polskiej fundacji rodzinnej: stabilność regulacyjną, precyzję stosowania prawa oraz rozwinięty ekosystem instytucjonalny. Eksperci cytowani w raporcie są zgodni, że fundacja nie potrzebuje rewolucji, lecz dojrzewania praktyki.
Wśród konkretnych postulatów znalazły się: przyspieszenie czasu rejestracji fundacji, doprecyzowanie granic dozwolonej działalności, wprowadzenie karencji przy sprzedaży aktywów wniesionych do fundacji, ochrona danych beneficjentów oraz ujednolicenie wymagań stosowanych przez instytucje finansowe.
Pełny raport „Fundacje rodzinne w Polsce. Trzy lata nowego modelu sukcesji” jest dostępny na stronie Departamentu Analiz Makroekonomicznych Banku Pekao.
