Transformacja w stronę gospodarki niskoemisyjnej i cyfrowej to warunek przetrwania – wynika z raportu „Budowanie konkurencyjności polskiej gospodarki w oparciu o strategię zrównoważonego rozwoju” opracowanego przez Chapter Zero Poland (Forum Odpowiedzialnego Biznesu) i Szkołę Główną Handlową w Warszawie.
Publikacja jest podsumowaniem obrad Okrągłego Stołu Chapter Zero Poland, poświęconych przyszłości polskiej gospodarki w kontekście zielonej i cyfrowej transformacji. Autorzy raportu podkreślają, że dotychczasowy model wzrostu – oparty na taniej sile roboczej i eksporcie przez zagraniczne łańcuchy dostaw – wyczerpał się. Polska musi przejść do modelu opartego na innowacjach, efektywności środowiskowej i odporności strategicznej.
W raporcie wskazano kluczowe obszary, które mają zasadnicze znaczenie nie tylko dla zrównoważonego rozwoju, ale i dla konkurencyjności polskiej gospodarki. Jesteśmy w momencie kolejnej transformacji – tym razem energetycznej – która wymaga odwagi, długofalowej strategii i konsekwentnego działania, zarówno ze strony państwa, jak i biznesu. Jeśli tego nie zrobimy, ryzykujemy utratę nawet 11% PKB, dlatego tak ważne jest przyspieszenie inwestycji i wykorzystanie potencjału innowacyjnych technologii – mówił podczas konferencji prasowej dr Daniel Kiewra, Główny Ekspert ds. Klimatu i Energii Forum Odpowiedzialnego Biznesu.
Zielona transformacja ma tworzyć trwałą wartość i dobrobyt, a nie być kosztem. Zielona konkurencyjność staje się fundamentem nowoczesnego zarządzania – efektywność energetyczna, materiałowa i klimatyczna decyduje o sile firm w realiach niskoemisyjnej gospodarki. Coraz więcej przykładów to potwierdza. Inwestycje w czyste technologie często okazują się bardziej opłacalne niż trwanie przy starych modelach – odnawialne źródła energii stają się tańsze od paliw kopalnych, zwłaszcza gdy uwzględnimy rosnące koszty emisji CO₂ – wskazuje w raporcie Irena Pichola, prezeska Forum Odpowiedzialnego Biznesu i przewodnicząca Komitetu Sterującego Chapter Zero Poland.
Potrzebujemy jasnych, transparentnych przepisów, które będą możliwe do zastosowania w praktyce. Bardzo ważny jest również aspekt wspierania działalności inwestycyjnej. Kluczowe dla utrzymania zrównoważonego wzrostu jest to, by nasz rynek pozostał atrakcyjny dla inwestorów i przedsiębiorców. Musimy pamiętać, że konkurencyjność nie jest dana raz na zawsze – to proces, który trzeba stale rozwijać, włączając w niego element zrównoważonego rozwoju. Dziś mamy już wiele dowodów na to, że firmy mogą budować swoją pozycję i reputację właśnie w oparciu o to podejście – podkreśla Aneta Piątkowska, dyrektorka Departamentu Zrównoważonej Transformacji, Ministerstwo Rozwoju i Technologii.
prof. Piotr Wachowiak SGH, Aneta Piątkowska MRiT,
Mateusz Walewski BGK
Transformacja wymuszona przez rynek, nie politykę
Raport pokazuje, że głównym motorem zmian nie są regulacje, lecz presja rynkowa ze strony partnerów biznesowych z Europy. Aż 81% firm deklaruje, że czuje nacisk z otoczenia biznesowego, a tylko 45% – ze strony przepisów. Oznacza to, że dostosowanie się do wymogów ESG staje się warunkiem utrzymania pozycji w globalnych łańcuchach wartości.
Wśród kluczowych barier transformacji eksperci wskazują lukę inwestycyjną (stopa inwestycji w 2024 r. wyniosła zaledwie 17,4% PKB wobec potrzeb rzędu 25%), niedoinwestowanie innowacji oraz słabość rynku kapitałowego. Polska przeznacza zaledwie 4% środków VC na tzw. deep tech – siedem razy mniej niż średnia unijna.
Nowe przywództwo i rola liderów
W drugiej części raportu autorzy zwracają uwagę na konieczność redefinicji roli liderów biznesu. W erze transformacji przywództwo ma polegać nie na biernym dostosowywaniu się do regulacji, lecz na aktywnym kreowaniu zmian. Kluczowa jest współpraca między biznesem, administracją i sektorem nauki. „Koszt bierności wobec zmian klimatu może być ponad dwukrotnie wyższy niż koszt proaktywnych działań” – ostrzegają autorzy.
Jak czytamy w raporcie, rola lidera ewoluuje od biernego wypełniania obowiązków regulacyjnych (compliance) do aktywnego kształtowania strategii. Nowoczesne przywództwo wymaga integrowania celów klimatycznych i społecznych z modelem biznesowym, patrzenia długofalowo i podejmowania odważnych decyzji inwestycyjnych, które wyprzedzają rynek. Koszt bezczynności jest ponad dwukrotnie wyższy niż koszt działania, co czyni bierność największym ryzykiem strategicznym dla każdej organizacji.
Dane ESG – nowa waluta konkurencyjności
Trzeci rozdział raportu poświęcony jest rosnącej roli danych ESG. Stają się one „walutą przyszłości” – strategicznym zasobem, który decyduje o przewadze konkurencyjnej i zaufaniu inwestorów.
Zrównoważona transformacja opiera się na trzech filarach: decentralizacji, dekarbonizacji i digitalizacji. Ten ostatni jest warunkiem koniecznym dla skuteczności pozostałych. Bez zaawansowanych technologii cyfrowych (AI, loT, big data) niemożliwe jest zarządzanie zdecentralizowaną energetyką, optymalizacja zużycia zasobów czy zapewnienie transparentności w łańcuchach dostaw. Transformacja zielona i cyfrowa to w rzeczywistości jeden, nierozerwalny proces – twierdzą autorzy raportu.
Eksperci apelują także o utworzenie centralnej, publiczno-prywatnej infrastruktury danych ESG – krajowego HUB-u, który ułatwi dostęp do informacji, szczególnie małym i średnim przedsiębiorstwom.
Kluczowe liczby z raportu
- 1,6 bln zł – szacowany koszt dekarbonizacji polskiej gospodarki do 2050 r.
- 17,4% PKB – stopa inwestycji w 2024 r. wobec potrzeb na poziomie 25% PKB.
- 4% – udział inwestycji Venture Capital w spółki deep tech w Polsce (średnia UE – 30%).
- 60,5% – udział węgla w miksie energetycznym w 2023 r. – najniższy w historii, ale wciąż najwyższy w UE.
- 50% – odsetek polskich startupów, które przenoszą działalność za granicę.
W publikacji swoje artykuły opublikowali m.in. przedstawiciele SGH, UNEP/GRID-Warszawa, Deloitte, Forum Odpowiedzialnego Biznesu, Banku BNP Paribas, BGK i UN Global Compact Network Poland.
Raport „Budowanie konkurencyjności polskiej gospodarki w oparciu o strategię zrównoważonego rozwoju. Strategiczne znaczenie danych w procesie transformacji” dostępny jest na stronie: chapterzero.pl/budowanie-konkurencyjnosci
