Choć sektor nieruchomości i spółki giełdowe są liderami ESG, wielu przedsiębiorstwom w Polsce nadal brakuje strategii i świadomości, jak korzystać z zielonego finansowania. Joanna Ałasa, Prezes POLSIF podpowiada, jakie rozwiązania – od ulg kapitałowych po wspólne standardy dla banków – mogą zmienić ten obraz. [WYWIAD]
Redakcja ESG Trends: 17 września odbyła się druga edycja Sustainable Investment Forum Poland. Jaka jest idea i główne cele Forum i jakie wnioski nasuwają się po drugiej edycji wydarzenia?
Joanna Ałasa: Przy tworzeniu agendy naszego wydarzenia zawsze staramy się odpowiadać na realne potrzeby członków organizacji. Chcemy, żeby konferencja była użyteczna – zarówno dla uczestników, jak i dla nas samych – i żeby poruszała tematy, które w danym momencie są najważniejsze na rynku finansowym. Skupiamy się przede wszystkim na prelekcjach eksperckich. W agendzie nie było wielu paneli dyskusyjnych, za to dużo wystąpień, które pozwalają organizacjom dzielić się wiedzą i dobrymi praktykami. Wiele firm w pewnych obszarach jest bardziej zaawansowanych niż inne, i chcemy dać im szansę pokazania, jak działają skutecznie.
Agenda w tym roku została podzielona na dwie części – pierwsza dotyczyła wyzwań, druga prezentowała możliwe rozwiązania. Jako POLSIF mocno koncentrujemy się na tym drugim aspekcie. Podczas konferencji pokazaliśmy przykłady międzynarodowych rozwiązań, m.in. ulgi kapitałowej wprowadzonej przez Bank Centralny na Węgrzech. Jest to ciekawy mechanizm wspierający zrównoważone finansowanie, które efektywniej wspierać może tak potrzebną obecnie transformację energetyczną
Zwieńczeniem całodniowego wydarzenia było przyznanie nagród POLSIF Awards. To wydarzenie, które promuje dobre praktyki w zrównoważonym finansowaniu.
R: Według jakich kryteriów były oceniane zgłoszenia do POLSIF Awards?
JA: W tym roku wyróżniliśmy 15 firm – trochę ponad połowa z nich to instytucje finansowe, a pozostała część to przedsiębiorstwa, które podjęły wyzwanie przejścia w stronę zrównoważonego finansowania. W praktyce często wiązało się to z ambitnymi celami, takimi jak zmniejszenie śladu węglowego, obligacji czy kredytów, albo z realizacją ciekawych projektów finansowanych w duchu zrównoważonego rozwoju, na przykład związanych z gospodarką odpadami.
Naprawdę trafiły nam się interesujące przedsięwzięcia – było co nagradzać. Proces ocen przebiegał w dwóch etapach: najpierw zespół analityczny przeanalizował zgłoszenia, a następnie decyzję podjęła kapituła. Zespół analityczny zauważył też, że w niektórych kategoriach warto wyodrębnić podkategorie, co ostatecznie pozwoliło na wyróżnienie większej liczby firm.
Chcieliśmy w ten sposób promować dobre praktyki i nagradzać przedsiębiorstwa, które rzeczywiście podejmują wysiłek w zakresie zrównoważonego finansowania.
Najważniejszym projektem, w który bardzo mocno się zaangażowaliśmy w ostatnich miesiącach, jest współtworzenie Platformy Zrównoważonych Finansów na zaproszenie Ministerstwa Finansów. To duże i istotne przedsięwzięcie.
Chcemy aktywnie uczestniczyć w pracach platformy, zwłaszcza w grupach roboczych, aby przyspieszyć realizację konkretnych działań. Niedawne spotkanie przewodniczących grup roboczych pokazało nam, wraz z Ministerstwem Finansów, priorytety na najbliższe miesiące – zarówno te interesujące nas, jak i te istotne dla całego rynku. Oczywiście do pełnej realizacji tych działań potrzebna jest współpraca innych ministerstw – Joanna Ałasa, Prezes POLSIF
R: Patrząc na zgłoszone projekty i szerzej – na cały rynek, jak ocenia Pani przygotowanie biznesu do zrównoważonego finansowania? Czy firmy są gotowe, a jeśli nie – czego im najbardziej potrzeba i jakie stoją przed nimi wyzwania?
JA: Niestety nie wszystkie firmy są gotowe. Często brakuje im świadomości, strategii, celów i ich mierzenia. I to jest też jedno z zadań, tych którzy dostarczają zrównoważone finansowanie – muszą edukować polskie firmy.
Lepiej sprawa wygląda w przypadku spółek notowanych na GPW. Te zdają sobie sprawę, jak istotny jest to temat, ze względu na dużą, często międzynarodową ekspozycję – zarówno na poziomie zarządów, jak i rad nadzorczych. Notowane spółki są też regularnie pytane przez inwestorów o swoje działania w obszarze zrównoważonego rozwoju. Skoro tworzą strategie ESG, co jest już oczekiwaniem rynkowym, mogą jednocześnie korzystać z tańszego finansowania. To naturalna korzyść: jeśli przedsiębiorstwo podejmuje wysiłek, aby zmniejszyć swój ślad węglowy, dlaczego nie skorzystać z dostępnych form finansowania, które przy większych projektach po prostu się opłacają?
R: Eksperci podkreślają, że najlepiej przygotowanym do pozyskiwania zielonego finansowania sektorem są nieruchomości – także dlatego, że jest to branża mocno zobligowana do raportowania i wykazywania efektów, a finansowanie ma tu duże znaczenie choćby przy sprzedaży projektów. Czy podziela Pani tę opinię?
JA: Z perspektywy naszego lokalnego rynku warto zauważyć, że duże fundusze inwestycyjne inwestujące w nieruchomości często działają z poziomu centrali. Nie są obecne tylko w Polsce, lecz funkcjonują w skali międzynarodowej. To sprawia, że są bardzo dobrze przygotowane do działań w obszarze zrównoważonego rozwoju. Wielkie firmy, takie jak ING czy inne duże podmioty, zaczynały dekarbonizację od siebie – w tym m.in. od zarządzanych przez siebie nieruchomości. Ponadto, jest wiele podmiotów lokalnych, które chcą zmniejszać swój ślad węglowy zaczynając właśnie od budynków. Najszybciej tę presję odczuwają duże fundusze. Widzimy, że to kierunek, w którym zmierza rynek.
Warto też dodać, że Unia Europejska bardzo mocno wspiera efektywność energetyczną, a te regulacje są stosunkowo łatwo transponowane do polskiego prawa, np. poprzez wytyczne techniczne dla budynków. Dzięki temu parametry energetyczne są ciągle poprawiane, a zmniejszanie śladu węglowego staje się realnym celem. W efekcie firmy działające w tym sektorze są bardzo dobrze przygotowane – można wręcz powiedzieć, że branża nieruchomości jest w Polsce jedną z najbardziej zaawansowanych w zakresie zrównoważonego rozwoju.
R: W październiku minie dokładnie rok od momentu, kiedy POLSIF dołączył do EUROSIF. Co to pełnoprawne członkostwo oznacza dla organizacji? Jak ten rok wpłynął na działalność POLSIF i Państwa aktywność na rynku?
JA: Dla nas dużą wartością członkostwa jest dostęp do całej sieci ekspertów – nie tylko polskich, ale także międzynarodowych. Dzięki tym kontaktom możemy sięgać po wiedzę i doświadczenia z innych rynków. Przykładowo, analizując możliwość wprowadzenia ulg kapitałowych na zrównoważone finansowanie, spojrzeliśmy na przykład węgierski. Tam nasza siostrzana organizacja pomogła nam zidentyfikować osoby zajmujące się tym zagadnieniem, z którymi mogliśmy porozmawiać o tym, jak regulacja została wdrożona, jak funkcjonuje i jak mierzyć jej wpływ. Widzę w tym ogromną wartość.
Oczywiście, jako członek EUROSIF mamy też wpływ na kształtowanie regulacji – jesteśmy częścią dialogu i możemy uczestniczyć w tworzeniu podejść rynkowych. Ciekawym ostatnio poruszanym tematem było między innymi finansowanie spółek z obszaru obronności. Pojawiło się pytanie, czy takie działania można uznać za zrównoważone. To bardzo wzbogaca nasze spojrzenie i daje cenne doświadczenia. Śledzenie regulacji oraz dostęp do informacji od instytucji będących bliżej organów decyzyjnych, jest zdecydowanie wartością dodaną.
R: POLSIF rośnie także we własnych strukturach
JA: Tak. Liczba członków instytucjonalnych rośnie – w ostatnim czasie przybywa przede wszystkim banków. Mamy także 150 członków indywidualnych. Dużym powodem zainteresowania instytucji finansowych jest nasze skupienie na praktycznych rozwiązaniach. Dobrym przykładem jest wspólna ankieta ESG dla całego sektora, za pomocą której zbieramy dane od klientów. Wspólnie z BIK staramy się wypracować system, który pozwoli zbierać te informacje w jednym miejscu.
To pragmatyczne podejście ma duże znaczenie ponieważ w obszarze ESG wiele działań jest implementowanych po raz pierwszy, a banki często nie mają jeszcze własnych rozwiązań ani benchmarków. Kiedy tych narzędzi brakuje, POLSIF może zaproponować wspólne standardy, które ułatwiają procesy inwestycyjne i decyzyjne. Staramy się więc wypracowywać jednolite rozwiązania, z korzyścią dla wszystkich uczestników rynku.
R: Jakie działania są dziś dla POLSIF priorytetowe? Nad czym Organizacja będzie się koncentrować w najbliższych miesiącach?
JA: W tej chwili najważniejszym projektem, w który bardzo mocno się zaangażowaliśmy w ostatnich miesiącach, jest współtworzenie Platformy Zrównoważonych Finansów na zaproszenie Ministerstwa Finansów. To duże i istotne przedsięwzięcie.
Chcemy aktywnie uczestniczyć w pracach platformy, zwłaszcza w grupach roboczych, aby przyspieszyć realizację konkretnych działań. Niedawne spotkanie przewodniczących grup roboczych pokazało nam, wraz z Ministerstwem Finansów, priorytety na najbliższe miesiące – zarówno te interesujące nas, jak i te istotne dla całego rynku.
Oczywiście do pełnej realizacji tych działań potrzebna jest współpraca innych ministerstw.
Jednym z przykładów projektów, nad którym pracujemy, jest finansowanie zrównoważone, a w szczególności emisja zielonych obligacji przez samorządy. Planujemy wypracować model współpracy publiczno-prywatnej, który pozwoli usunąć część barier w tym obszarze i sprawi, że emisje będą dla samorządów opłacalne. Pomysły już mamy, teraz pozostaje je wdrożyć w praktyce.
Wokół Platformy zgromadzonych jest wiele instytucji i organizacji, którym zależy na podobnych rozwiązaniach. To daje nam możliwość znalezienia właściwych osób i wypracowania wspólnych, skutecznych rozwiązań.
R: Wiele mówi się dziś o regulacjach – eksperci podkreślają, że są one potrzebne i wartościowe, ale największym wyzwaniem bywa ich implementacja na polskim rynku. Jak Pani to ocenia – czy sektor finansowy w Polsce jest gotowy?
JA: W instytucjach finansowych mamy sporo ekspertów, którzy zajmują się regulacjami i ich wdrażaniem. My jesteśmy zobligowani do przestrzegania wymogów raportowania finansowego i niefinansowego, poddani audytom wewnętrznym i zewnętrznym – po prostu nie mamy wyboru, musimy dostosować się do regulacji.
Problem pojawia się w przypadku klientów, którzy często nie są jeszcze przygotowani, aby zmierzyć się z tymi wymogami. Wiadomo, że ostatecznie dostosują się, kiedy regulacje staną się nieuniknione. Jednak, w warunkach chaosu komunikacyjnego i niepewności co do kierunku regulacji, wiele przedsiębiorstw wstrzymuje się z decyzjami. To pokazuje, że nie zawsze w pełni rozumieją ideę zrównoważonego rozwoju, a także obawiają się kosztów transformacji energetycznej. W rzeczywistości chodzi o odporność i konkurencyjność biznesu w dłuższym terminie. Warto więc przygotowywać się w swoim tempie, zamiast działać w pośpiechu, kiedy zmiany staną się nieuniknione. Wcześniejsze wdrażanie rozwiązań daje szansę na zbudowanie przewagi konkurencyjnej i zdobycie cennego doświadczenia. Firmy, które dostosowują się jako ostatnie, tracą te korzyści.
Z kolei wśród mniejszych klientów brakuje często strategicznego podejścia. W bankach obserwujemy, że wymagania regulacyjne, np. wytyczne EBA dotyczące zarządzania ryzykiem ESG, nakładają obowiązek dialogu z klientami na temat ryzyk ESG specyficznych dla ich sektorów. W praktyce duże przedsiębiorstwa, które już wdrożyły takie rozwiązania, dzielą się doświadczeniem z mniejszymi klientami, co często wywołuje ich zaskoczenie. Okazuje się, że ślad węglowy produktów jest liczony w całym łańcuchu wartości i że duże korporacje mają na to konkretne cele. Mniejsi klienci dostrzegają, że to nie jest chwilowa moda ani medialny szum, lecz realna zmiana, do której trzeba się przygotować.
Niestety wciąż wiele przedsiębiorstw postrzega zrównoważony rozwój jedynie w kontekście regulacji i wymogów administracyjnych, nie dostrzegając szerszego celu. Chodzi przecież o konkurencyjność Europy – dostęp do surowców, niezależność energetyczną i niższe koszty energii w przyszłości. Transformacja energetyczna i redukcja śladu węglowego mają zapewnić Europie przewagę w dłuższym okresie.
Chociaż w Stanach Zjednoczonych pojawiły się ruchy wycofujące się z niektórych inicjatyw klimatycznych, Europa najprawdopodobniej utrzyma kierunek transformacji w stronę odnawialnych źródeł energii. Wyzwanie polega na tym, aby finansować te działania i jednocześnie pozostać konkurencyjnym.
R: Gdyby mogła Pani wskazać jedną zmianę, która ułatwiłaby sektorowi finansowemu funkcjonowanie w gąszczu regulacji, co byłoby najważniejsze?
JA: Zwracamy uwagę na to, że dotychczas komunikacja do klientów opierała się głównie na straszeniu regulacjami – „proszę się dostosować, terminy upływają”. Brakowało zachęty. A przecież są też dotacje, które mogą sprawić, że działania klientów będą bardziej opłacalne. Banki pełnią w tym procesie głównie rolę dystrybutora środków, ale warto myśleć o mechanizmach, które pozwolą im odgrywać większą rolę w finansowaniu transformacji energetycznej, zwłaszcza gdy dotacje będą się zmniejszać.
Jednym z takich narzędzi mogłyby być ulgi kapitałowe, które wspierałyby cele gospodarcze związane z transformacją energetyczną. Z jednej strony banki ponoszą dodatkowe koszty kapitałowe przy finansowaniu „brudnych” inwestycji, a z drugiej strony ulgi kapitałowe mogłyby premiować finansowanie zrównoważone, obniżając ryzyko związane z inwestycjami w transformację.
Przykład węgierski pokazuje, że tego typu rozwiązania działają – tam od co najmniej pięciu lat stosuje się ulgi kapitałowe przy finansowaniu zrównoważonym, a wyniki wskazują, że tego typu inwestycje charakteryzują się niższym ryzykiem niż tradycyjne finansowanie. To interesujące rozwiązanie, choć trudno przewidzieć, czy i kiedy zostanie przyjęte szerzej na naszym rynku.
R: Na koniec naszej rozmowy chciałabym zapytać o trendy w zrównoważonym finansowaniu. Co będzie się działo na rynku w perspektywie roku, dwóch czy trzech lat, a może warto patrzeć jeszcze szerzej?
JA: Obecnie widzimy lekkie spowolnienie i większą niepewność, m.in. spowodowaną Omnibusem. Jako sektor dostosujemy się do wymogów, ale bez mocnego impulsu trudno oczekiwać dużych wzrostów w obszarze zrównoważonego finansowania – przynajmniej lokalnie, w Polsce. W tej chwili raczej utrzymujemy stabilny poziom.
Jeśli chodzi o trendy, to w dyskusjach pojawia się temat obronności – czy finansowanie firm z tego sektora można uznać za zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju?
Natomiast realnym kierunkiem rozwoju są magazyny energii, niezbędne, aby transformacja oparta na odnawialnych źródłach miała sens. Z uwagi na niestabilność źródeł energii potrzebne są zarówno magazyny energii, jak i elektrownie szczytowo-pompowe, które stabilizowałyby rynek. Coraz częściej mówi się też o biometanowniach i biogazowniach jako sposobie częściowego rozwiązania problemu. Polska ma w tym zakresie duży potencjał, zarówno dzięki rolnictwu, jak i transportowi, więc rozwój tego typu źródeł energii ma duży sens. Skupienie się na takich rozwiązaniach w nadchodzących latach może przyczynić się do obniżenia kosztów energii i zwiększenia stabilności rynku.
Wydaje się, że sektor jest gotowy na wprowadzanie takich rozwiązań, choć nadal istnieją pewne bariery regulacyjne i technologiczne, które trzeba usunąć, aby w pełni wykorzystać ten potencjał. Pomocą może być właśnie POLSIF. Trzeba pamiętać, że działalność POLSIF to praca dodatkowa – w dużej mierze wolontariat. Dlatego skupiamy się na inicjatywach, które rzeczywiście mają sens i mogą przynieść wartość dodaną. Mam nadzieję, że uda nam się w pełni wykorzystać potencjał naszych ekspertów – to właśnie w tym tkwi nasza siła.
Joanna Ałasa jest Prezesem Zarządu oraz Liderką Centrum Standardów Bankowych POLSIF
Rozmawiała: Katarzyna Łabuz
Rozmowa ESG Trends
