W ciągu ostatnich dwóch dekad Europa stała się najszybciej ocieplającym się regionem w miesiącach letnich. Prognozy są alarmujące – do 2050 roku znaczna część populacji Europy będzie narażona na ekstremalne upały. W scenariuszu globalnego ocieplenia o 2°C, około 163 miliony Europejczyków może doświadczyć rekordowych letnich temperatur. W scenariuszu wysokich emisji IPCC przewiduje, że liczba dni fali upału wzrośnie czterokrotnie.
Dlaczego miasta cierpią najbardziej – efekt miejskiej wyspy ciepła
Efekt miejskiej wyspy ciepła potęguje skutki upałów. Beton, asfalt i gęsta zabudowa pochłaniają ciepło w dzień i oddają je nocą. W centrach miast temperatura może być o 5–9°C wyższa niż na terenach podmiejskich.
Brak przewiewu, niedobór zieleni i gęsta zabudowa sprawiają, że organizm ludzki ma mniej możliwości regeneracji w nocy. To skutkuje wzrostem hospitalizacji (odwodnienie, udary cieplne, problemy sercowo-naczyniowe), spadkiem wydajności pracy, przeciążeniem systemów energetycznych i presją na zaopatrzenie w wodę.
Aktywna adaptacja – pasywne chłodzenie
Chłodzenie miast staje się kluczowe dla zdrowia, bezpieczeństwa infrastruktury i gospodarki. Jednak masowe instalowanie klimatyzatorów nie jest dobrym rozwiązaniem – jest drogie, energochłonne i zwiększa emisje gazów cieplarnianych.
Skuteczna adaptacja wymaga pasywnych metod chłodzenia:
- sadzenie drzew i tworzenie zacienionych przestrzeni publicznych,
- zielone dachy i parki miejskie,
- projektowanie ulic przepuszczających bryzę,
- nowe standardy urbanistyczne,
- ocieplanie domów i białe dachy odbijające promienie słoneczne.
Według UNEP takie strategie mogą ograniczyć zapotrzebowanie na moc chłodniczą w 2050 r. o 24%, przynieść oszczędności rzędu 3 bilionów dolarów i zmniejszyć emisję o 1,3 mld ton CO₂e.
Miejskie Plany Adaptacji – dobre praktyki
W Polsce wszystkie miasta powyżej 20 tys. mieszkańców muszą opracować Miejskie Plany Adaptacji do zmiany klimatu (MPA). Dokumenty te diagnozują zagrożenia i wskazują działania – od zwiększania powierzchni zielonych i błękitnej infrastruktury, po modernizację budynków i edukację klimatyczną.
Obecnie miasta mogą zgłaszać swoje pomysły i działania w tym obszarze w konkursie Eco-Miasto 2025, organizowanym przez Ambasadę Francji w Polsce i UNEP/GRID-Warszawa. Tematem przewodnim jest adaptacja do zmiany klimatu – zgłoszenia przyjmowane są do 31 sierpnia 2025.
Więcej o poprzedniej edycji konkursu i laureatach Eco-Miasto 2024 TUTAJ.
Dlaczego trzeba działać już teraz?
Według Eurobarometru (2025):
- 85% Europejczyków uważa, że działania na rzecz klimatu poprawiają zdrowie publiczne,
- 83% widzi w nich szansę na lepsze życie,
- ponad połowa Polaków czuje się zagrożona skutkami zmiany klimatu.
Fale upałów będą coraz częstsze, dłuższe i bardziej intensywne. Miasta stoją na pierwszej linii frontu, a to, jak przygotują się dziś, zdecyduje o tym, jakie będzie jutro.
Źródło: UNEP/GRID-Warszawa
